gereformeerd leven in nederland

27 november 2015

Francis A. Schaeffer over het christendom

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 08:00
Tags: , , , ,

Vandaag vraag ik gaarne uw aandacht voor Francis A. Schaeffer.
Deze Amerikaanse theoloog, filosoof en predikant leeft van 1912 tot 1984.
Het meest bekend wordt hij, naar het mij voorkomt, door de oprichting van de L’Abri-gemeenschap in Zwitserland; dat was in 1955. Het Franse woord l’abri betekent: schuilplaats. Het is inmiddels een grote organisatie die actief is in verschillende werelddelen: Europa, Azië en de Verenigde Staten. L’Abri beheert studiecentra, waar geïnteresseerden enige tijd kunnen verblijven om antwoorden te zoeken op vragen over God en Bijbel, en de betekenis van het menselijk leven. Men organiseert themaweekenden, lezingen en filmavonden. De Nederlandse afdeling van l’Abri heeft zetels in het Gelderse dorp Eck en Wiel en in Utrecht[1].
Dr. Schaeffer schrijft tweeëntwintig boeken[2].
Eén van die boeken staat vandaag in de belangstelling. Het is het boek ‘De God die leeft: Bijbels christendom in de twintigste eeuw’[3].

In het Nederlands Dagblad van vrijdag 20 november 1970 staat een bespreking van deze publicatie[4].
Die recensent heeft als initialen ‘J.J.A.’. Zeer waarschijnlijk is dat de Gereformeerd-vrijgemaakte predikant J.J. Arnold[5].

De recensent heeft veel goede woorden voor de publicatie over.
Hij schrijft:
“Het boeiende en bewogen werk is geschreven ‘om de belangrijkheid van het bijbelse christendom in deze tijd aan te tonen. Het is bedoeld als een uiteenzetting van het faillissement van de moderne theologie en het wereldse existentiële denken, maar geeft tevens een redelijke en gefundeerde hoop op iets dat de mens weer tot mens zal maken’”.
En verder:
“Aan de ene kant heeft dit werk van dr. Schaeffer iets indrukwekkends. Het is vol van diepe ernst. Hij wil laten zien ‘de lijn van de wanhoop’, de verschrikking van het existentialisme en ’t modernisme. Hij legt daarbij verbanden bloot, welke velen helaas niet (willen) zien. Het verband tussen de hedendaagse on- en anti-schriftuurlijke filosofieën en de kunst, de muziek, de algemene cultuur en de theologie. Hij laat daarbij zien de verwoestende en in onzekerheid jagende rol van de kunst, de destructieve rol van de algemene cultuur (…, muziek, literatuur, toneel, film, enz.) en de invloed van film en dusgenaamde goede televisieprogramma’s ook op de massa die nooit in een museum komt en van de verschuivingen binnen het moderne denken niets begrijpt”.
De recensent merkt terecht op:
“Dr. Schaeffer heeft in ieder geval de dienst bewezen anderen wakker te schudden, al is het zo, dat zijn werk geen lichte kost en in het bijzonder voor (jonge) intellectuelen bestemd is, gelijk eveneens veel jonge intellectuelen onder de bekoring zijn gekomen van schrijven, spreken en leven van de auteur. Hier is immers een auteur aan het woord, die maar niet wat schrijft, maar die wat dóet als hij schrijft en die doet ook overeenkomstig hetgeen hij schrijft”.

Dat klinkt heel goed.
Hier is een scribent aan het werk die wat te vertellen heeft.
Schaeffer pakt de zaak degelijk aan.

Maar er is meer.

“Is dit echter de ene kant van de zaak. Er is ook een andere kant. De schrijver wil vooral ‘rationeel’ het christendom en ‘de christelijke visie’ (…) aannemelijk maken voor de niet-christen, alsook de twijfelaar ‘rationeel’ van dit ‘christendom’ (soms afgewisseld met ‘bijbels christendom’ of ‘historisch christendom’) en deze ‘visie’ overtuigen. Juist door dit christendom en deze dusgenaamde visie tegenover allerlei ideologieën en andere visies te stellen is hij bijzonder zwak. Wat is immers het ‘christendom’ of ‘de christelijke idee van de ziel’ (…)? En is visie tegenover visie te stellen?”.

Graag accentueer ik die term christelijke visie.
Daar spreekt men ook vandaag de dag nogal eens over.
Men denkt na over het antwoord op de vraag hoe in de christelijke visie geloof en wetenschap zich tot elkaar verhouden.
Men ontwikkelt een christelijke visie op het menselijk lijden.
Er moet, zeggen sommigen, een christelijke visie op duurzaamheid komen.
Ja, men heeft het geweldig druk met die christelijke visie.

Maar ontwikkelen we in de kerk visies?
Goed, we kunnen zeggen dat we een weloverwogen mening hebben, op basis van Gods Woord.
We kunnen zeggen dat we, door het lezen van Gods Woord, een bepaalde kijk op het leven krijgen.
Maar nee, in de kerk wordt ons – naar ik meen – geen visie opgedrongen.
In de kerk wordt ons verkondigd hoe het leven totaal vernieuwd wordt door het verlossingswerk van Jezus Christus.
In de kerk veranderen we niet van mening.
In de kerk krijgen we op zondag niet een paar lesjes maatschappijleer, of onderwijs over goed Nederlands burgerschap.
Nee, in de kerk horen we geen logisch verhaal.
In de kerk horen we van ellende, verlossing en dankbaarheid. In de kerk horen we van Gods genade en barmhartigheid. Die zijn, op de keper beschouwd, nooit helemaal verstandelijk te verklaren.

Francis Schaeffer wil alles logisch uitleggen.
Hij zet visie tegenover visie.
Maar zo werkt dat niet, in de vergadering van ware gelovigen.
Ook vandaag niet, ook al willen sommigen ons dat wel doen geloven.

De recensent legt daar gelukkig de vinger bij.

“En hoewel de schrijver het rationele wil afgrenzen tegen het rationalisme (…) en zich ermee tegen het irrationalisme en ‘de sprong in het geloof’ (…) wil stellen, komt hij er toch toe meer op de wijze van de vroegere apologeten dan naar de schriften tewerk te gaan: ‘De christelijke apologiek moet in staat zijn op intellectueel niveau aan te tonen (!) dat het christendom van de werkelijke waarheid spreekt’ (…). Hij komt in deze weg zelfs tot een bepaalde soort van bewijzen, ‘dat de God die leeft bestaat’ al gebeurt dat niet alleen op een intellectuele manier (…) en dat ‘er ’n God is die persoonlijk is en Drieënig, die al het andere schiep’, en komt concluderend uit Gods persoonlijkheid tot de persoonlijkheid van de mens (…); welke conclusies z.i. volgen uit de schepping van de mens naar Gods beeld”.

U begrijpt het nu wel: Francis Schaeffer heeft de zaak rationeel op een rijtje, maar vliegt vervolgens toch uit de bocht.

Wie geloof en kerk rationeel verklaren wil, weet zeker dat hij zich binnen de kortste keren buiten de kaders van Schrift en belijdenis bevindt.
Dat zien we dus ook bij Francis Schaeffer gebeuren.
De recensent noteert: “Hij [Schaeffer dus, BdR] spreekt over de kerk niet overeenkomstig de Schriften (Johannes 10, 1 Timotheüs 3, e.a.) en de belijdenis (artikel 29), maar vervalt in subjectivisme (…); noemt alles kerk; heeft het over de (!) Westerse kerk en stelt dat zij, die in l’Abri werkzaam zijn de beginselen van de kerk in praktijk hebben gebracht, waarbij l’Abri feitelijk plaatsvervangend kerk is geworden (…). Wat de kerk is; dat deformatie, verlating van de reformatie, Evangelieverduistering, confessieverachting, tuchteloosheid zulk een katastrófale invloed hebben gehad valt (…) buiten het gezichtsveld van de schrijver. De toorn van God over Zijn volk komt niet ter sprake. Hangt dit samen met de titel van het boek, welke titel antithetisch wel verklaarbaar maar niet recht schriftuurlijk is? De Bondsgod wordt niet genoemd. Het verbond evenmin”.

De recensent wijst op de manier waarop Francis Schaeffer het woord ‘antithese’ gebruikt.
“De schrijver hanteert daarbij wel een filosofisch antithesebegrip (als iets waar is, is het tegendeel niet waar), maar de door God gestelde antithese komt niet aan bod, ja verdwijnt uit het gezicht. Het hangt eveneens samen met het feit, dat hij de geestelijke strijd niet recht tekent; dat hij (…) niet weet te spreken van de wereldomvattende strategie van de vorst der duisternis en de geestelijke boosheden in de hemelse gewesten”.

Francis Schaeffer is een begaafd theoloog geweest, die veel goeds heeft gedaan.
Hij bezat ook een gedrevenheid die in de Gereformeerde wereld soms node wordt gemist.
De ND-scribent formuleert dan ook: “Het is onaangenaam tegen een dergelijk boek van zulk een auteur doorslaggevende bezwaren te moeten inbrengen. Het zou trouweloos zijn dit niet te doen. Overigens is ons wel geboden na het lezen van ‘De God Die Leeft’ ons af te vragen: wordt bij ons soms niet gemist wat dr. Francis A. Schaeffer in zijn spreken en handelen wèl heeft?”.

Nu ga ik graag nog even naar 2015.
We hebben in de afgelopen jaren gezien hoe de Gereformeerde wereld overspoeld werd met Amerikaanse godsdienstige lectuur.
In al die boeken zat vaak wel wat goeds. Maar op beslissende punten werd in die lectuur gezwegen. Bijvoorbeeld
* als het over de door de God van hemel en aarde gestelde antithese moest gaan
* als over de kerk moest worden geschreven
* als het verbond in beeld moest komen.
Als ik mij niet vergis heeft die overvloed van Amerikaanse lectuur de Gereformeerden in Nederland niet echt vooruit geholpen.
En dat, geachte lezer, is ten diepste een droevige constatering.

Hier geldt dat bekende woord uit Mattheüs 26: “Waakt en bidt, dat gij niet in verzoeking komt; de geest is wel gewillig, maar het vlees is zwak”[6].

Het is echter een groot geluk dat in ons leven altijd het lichtpunt van Gods trouwe zorg zichtbaar kan blijven!
Het is enkel en alleen aan die zorg te danken dat we in de kerk – ja, met lidwoord – kunnen blijven zingen:
“Mijn voeten bleven in uw spoor
en nimmer wankelden mijn schreden.
Ik roep U aan in mijn gebeden,
want Gij, o God, geeft mij gehoor.
Maak wonderbaar uw gunstbewijzen,
hoor hen die Gij voor tegenstand
doet schuilen bij uw rechterhand
en U als hun verlosser prijzen”[7].

Noten:
[1] Zie http://www.labri.org/ en http://www.labri.nl/wp/ . Geraadpleegd op vrijdag 6 november 2015.
[2] Zie voor meer informatie over Schaeffer https://nl.wikipedia.org/wiki/Francis_Schaeffer . Geraadpleegd op donderdag 5 november 2015.
[3] De gegevens van dit boek zijn: Francis A. Schaeffer, “De God die leeft: Bijbels christendom in de twintigste eeuw”. – Amsterdam: Buyten & Schipperheyn, 1970. – 199 p.
[4] “De God, die leeft” – boekbespreking. In: Nederlands Dagblad, vrijdag 20 november 1970, p. 5. Ook te vinden op www.delpher.nl .
[5] Dominee Arnold leefde van 1916 tot 2008.
[6] Mattheüs 26:41.
[7] Psalm 17:3 (berijmd; Gereformeerd Kerkboek).

Geef een reactie »

Nog geen reacties

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.