gereformeerd leven in nederland

15 december 2016

Onderwijs naar Gods wil

Op maandag 12 december jongstleden kwam ik een uiterst merkwaardige kop in het Nederlands Dagblad tegen.
Het was een quote van Tamme Spoelstra. “Ik weet niet of vrijgemaakt onderwijs naar Gods wil was”. Tamme promoveerde op dinsdag 13 december jongstleden te Amsterdam op de geschiedenis van het vrijgemaakte onderwijs[1].

Uit het Nederlands Dagblad citeer ik: “Nee, hij is niet bezig met een afrekening. ‘Het vrijgemaakte onderwijs heeft veel gebracht. Mijn ouders maakten zich oprecht zorgen over de kerkelijke gereformeerde opvoeding. En ik zie ook de winst. De gedrevenheid van de ouders heeft sterk emanciperend gewerkt.’
Maar dat neemt niet weg dat Spoelstra tijdens zijn onderzoek ook op vraagtekens is gestuit. Op een heel grote vraag, uiteindelijk: ‘Of het ontstaan van de vrijgemaakte scholen naar de wil van God is geweest, durf ik niet te zeggen’”[2].

Waarom vond ik die krantenkop zo merkwaardig?
Omdat de krantenkop suggereert dat u en ik nooit zeker weten of wij de wil van God doen.
En dat gaat, als u het mij vraagt, tegen uw en mijn belijdenis in.
Want met de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijden wij: “Wij geloven dat deze Heilige Schrift de wil van God volkomen bevat en voldoende leert al wat de mens moet geloven om behouden te worden. Daarin heeft God uitvoerig beschreven op welke wijze wij Hem moeten dienen. Daarom is het de mensen, zelfs al waren het apostelen, niet geoorloofd anders te leren dan ons reeds geleerd is door de Heilige Schrift; zelfs niet een engel uit de hemel, zoals de apostel Paulus zegt (…). Het is verboden aan het Woord van God iets toe te voegen of daarvan af te doen (…). Daaruit blijkt duidelijk dat wat daarin geleerd wordt, volmaakt en in alle opzichten volledig is”[3].
Dus: de Here heeft uitgebreid beschreven hoe wij Hem moeten dienen,
En: wat in Gods Woord staat, is volmaakt en in alle opzichten volledig.
Wij weten dus, als wij de Bijbel lezen, heel goed hoe wij de Here dienen moeten!

Spoelstra zegt: Gereformeerde scholen “zijn ontstaan in een veel breder levend sentiment: er was angst dat de gereformeerde en hervormde scholen zouden verwateren. De theologen/pedagogen Herman Bavinck en Jan Waterink waren sterk gericht op het klaarmaken van kinderen voor hun plek in de maatschappij – naast hun vorming tot goede christenen natuurlijk. De vraag was: hoe bewaak je de identiteit?”.
De mensen waren eertijds bang dat het christelijk onderwijs zou verwateren. Uit verhalen en artikelen in oude kranten begrijp ik dat dat proces ook al aan de gang was. Die angst was dus terecht.
En bovendien: Gereformeerden kennen de macht van de zonde. Zij weten hoe belangrijk het is om nauwkeurig in de gaten te houden of Gods wil bij de voortduur wordt gedaan.

Doen wij altijd Gods wil?
Laten wij op die vraag eerst maar eens antwoorden “dat zonder de wil van mijn hemelse vader geen haar van mijn hoofd kan vallen, ja zelfs zo, dat alles dienen moet tot mijn heil”.
Dat is de inzet van de Heidelbergse Catechismus in Zondag 1[4].
En laten we er maar bij zetten “dat de eeuwige Vader van onze Here Jezus Christus, die hemel en aarde, met al wat erin is, uit niets geschapen heeft en ze nog door zijn eeuwige raad en voorzienigheid in stand houdt en regeert, om zijn Zoon Jezus Christus mijn God en mijn Vader is. Daarom vertrouw ik zo op Hem, dat ik er niet aan twijfel, of Hij zal mij voorzien van alles wat ik voor lichaam en ziel nodig heb, en ook elk kwaad, dat Hij mij in dit moeitevol leven toedeelt, voor mij doen meewerken ten goede. Want Hij kan dit doen als een almachtig God en wil het ook doen als een trouw Vader”[5].
Maar op de vraag of wij altijd Gods wil doen moeten wij gelovig toegeven: “zelfs de allerheiligsten hebben in dit leven niet meer dan een klein begin van deze gehoorzaamheid”.
Daarmee is echter niet alles gezegd.
Want Gereformeerden richten hun bestaan zo in, “dat zij met een ernstig voornemen niet slechts naar sommige, maar naar alle geboden van God beginnen te leven”[6].

Dat stond, naar ik meen, de oprichters van Gereformeerde scholen indertijd voor ogen.
Daaraan wilden de voorvechters van Gereformeerd onderwijs werken. Zij wilden de kinderen leren dat zulk een voornemen op alle terreinen van het leven moet worden uitgewerkt.

Het echoot in mijn hoofd: “Of het ontstaan van de vrijgemaakte scholen naar de wil van God is geweest, durf ik niet te zeggen”.

Dat klinkt mij teveel als: die ijverige voorvaderen hadden er beter aan gedaan geen Gereformeerde scholen op te richten. Ach ja, hun gedrevenheid heeft “sterk emanciperend” gewerkt. Dat dan weer wel. Maar of het nou zo noodzakelijk was…

Laat ik nu even voor mijzelf spreken.
Ik wil hier graag mijn dankbaarheid uiten.
De dankbaarheid voor het geloof van mijn ouders, die mij leerden wat geloven is: in alle omstandigheden op God vertrouwen; want Zijn beloften worden waar!
De dankbaarheid voor het geloof van mensen als meneer den Otter, het hoofd van de dr. K. Schilderschool aan de Rode Kruislaan in Groningen. Hij liet mij – met lichamelijke beperking en al – toe op het Gereformeerde basisonderwijs. Terwijl dat in de jaren ‘60/’70 van de vorige eeuw helemaal niet zo gebruikelijk was. Want indertijd gingen gehandicapte kinderen veelal naar de mytylschool[7]. Meneer den Otter deed al aan zorgbreedte voordat dat woord uitgevonden was!
De dankbaarheid voor mensen van vroeger die mij leerden om naar Gods wil te leven.
De dankbaarheid voor broeders en zusters van nu; mensen die samen met mij achter Christus aan lopen.

Tamme Spoelstra is gepromoveerd.
Dat is prachtig.
Er staat vast veel waardevols in zijn dissertatie.
Maar één ding mag men, als u het mij vraagt, nimmer vergeten.
Dat is dit: de oprichting van Gereformeerde scholen was en is vooral een kwestie van geloofswetenschap.

Nee, Gereformeerd onderwijs biedt geen garanties voor levenslang gelovig leven.
Natuurlijk niet.
Maar de bede van Psalm 86 mogen wij uit volle borst meezingen:
“Leer mij naar uw wil te hand’len,
laat mij in uw waarheid wand’len.
Voeg geheel mijn hart tezaam
tot de vrees van uwen naam”[8].

Wanneer handelen wij naar Gods wil?
Dat staat in Micha 6. Ik citeer: “Hij heeft u bekendgemaakt, o mens, wat goed is en wat de Here van u vraagt: niet anders dan recht te doen en getrouwheid lief te hebben, en ootmoedig te wandelen met uw God”[9].
Dat deden onze gelovige vaders en moeders, onze ooms en tantes, onze opa’s en oma’s. En ja, hun handelen was bevlekt met zonden. Maar zij waren, naar mijn overtuiging, instrumentarium van de Verbondsgod.
Laten wij hun geloof maar navolgen. Gewillig en met vreugde[10]. Want zo werkt dat in de kerk.

Noten:
[1] De titel van zijn proefschrift luidt: “Verbondsonderwijs. Geschiedenis van het gereformeerd-vrijgemaakt onderwijs in Nederland tot 1985”.
[2] “Ik weet niet of vrijgemaakt onderwijs naar Gods wil was”. In: Nederlands Dagblad, maandag 12 december 2016, p. 4 en 5.
[3] Nederlandse Geloofsbelijdenis, artikel 7.
[4] Heidelbergse Catechismus – Zondag 1, antwoord 1.
[5] Heidelbergse Catechismus – Zondag 9, antwoord 26.
[6] Heidelbergse Catechismus – Zondag 44, antwoord 115.
[7] Zie voor de betekenis van dit begrip https://nl.wikipedia.org/wiki/Mytylschool .
[8] Psalm 86:4 (berijmd; Gereformeerd Kerkboek).
[9] Micha 6:8.
[10] Deze formulering gaat terug op Zondag 21 van de Heidelbergse Catechismus. Ik citeer vraag en antwoord 55: “Wat verstaat u onder de gemeenschap der heiligen?
Antwoord:
Ten eerste dat de gelovigen allen samen en ieder persoonlijk als leden gemeenschap hebben met de Here Christus en deel hebben aan al zijn schatten en gaven. Ten tweede dat ieder verplicht is zijn gaven tot nut en heil van de andere leden gewillig en met vreugde te gebruiken”.

Geef een reactie »

Nog geen reacties.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.