gereformeerd leven in nederland

25 oktober 2018

Wat Tertullianus ons leert

De kerk staat middenin de wereld[1].
Maar kerkmensen moeten niet denken dat zij de wereld kunnen veranderen.
Dat heb ik niet zelf bedacht. Tertullianus was daar ook al achter[2].

Die Tertullianus – hij leefde van 160 tot 230 na Christus – heette eigenlijk Quintus Septimius Florens. Hij werd onder ons bekend met zijn bijnaam. Hij studeerde onder meer retorica en recht in Rome. In diezelfde stad werkte hij ook een paar jaar als advocaat. Rond het jaar 190 bekeerde hij zich tot Christus.
Tertullianus was een zwart-wit denker. Hij was er niet de man naar om bepaalde gedachten eens rustig uit te werken. Niet zelden hield zijn pen de snelheid van zijn geest niet bij. Soms brak hij een zin af, rende verder en pakte later een oude draad weer op. Dat betekent dat we soms moeten gissen naar de bedoelingen van zijn schrijven.
Hoe dan ook: Tertullianus was nuchter en realistisch.

Een dominee uit de Hersteld Hervormde Kerk, die zich zo’n tien jaar geleden in het werk van deze verdediger van het christelijk geloof verdiepte, vindt dat wij veel van Tertullianus kunnen leren. De predikant merkt op: “Tertullianus stelde nuchter vast dat de wereld zich niet wil laten overtuigen. Omdat ze de waarheid ontkent, kan ze niet anders dan de toevlucht nemen tot onrecht. Daarin kunnen we van hem leren. Ik ben geen somberaar, maar we moeten niet denken dat we de vijandschap van de wereld weg kunnen nemen door het christelijk geloof uit te leggen en toe te lichten. Die vijandschap berust niet op een misverstaan van het Evangelie, maar op een intuïtieve afkeer van het Evangelie (…) De strijd der geesten wordt vandaag in de gereformeerde gezindte veel te oppervlakkig gepeild”[3].
De dominee zei ook nog: “Tertullianus heeft erop gewezen dat de kerk niet wordt verwoest door vervolging, maar door aardsgezindheid. Hij bepleitte een christendom dat wars is van compromissen en niet zwicht voor druk van buiten. Een kerk die dwars door alles heen onvoorwaardelijk trouw wenst te blijven aan haar bloedbruidegom Jezus Christus”[4].

Dat klinkt heel goed. De grens tussen kerk en wereld wordt duidelijk getrokken..
Toch heeft Tertullianus onder Gereformeerde mensen niet zo’n goede naam.
Dat komt omdat hij ergens tussen 207 en 213 na Christus lid werd van de sekte der montanisten. U weet het inmiddels: Tertullianus was een zwart-wit figuur. Het hoeft dus geen verwondering te wekken dat hij zich met heel zijn wezen voor deze sekte inzette.
Die Montanus beweerde dat hij verschillende openbaringen ontvangen had[5]. Uit die openbaringen bleek, zo verklaarde de sekteleider, zonneklaar dat Christus heel snel terug zou komen. Hij dacht ook tamelijk exact te weten waar die wederkomst plaats zou vinden. Montanus beschouwde zichzelf als een profeet en als een spreekbuis van de Heilige Geest. De sekteleider zelf was, zo meende hij, de trooster van wie Jezus Christus beloofd had dat hij hem in de laatste dagen sturen zou.
Montanus werd bijgestaan door twee profetessen: Maximilla en Priscilla.
Waarom heeft Montanus zo’n grote indruk op Tertullianus gemaakt? Misschien was Tertullianus geïmponeerd door de strenge ascese die Montanus voorstond. We weten het niet precies.
Het is ondertussen wel duidelijk dat Tertullianus niet van onbesproken gedrag is. Wellicht zouden wij vandaag de dag zeggen dat hij sympathiseerde met sommige evangelische groeperingen en enkele sekten.

Kennis genomen hebbende van deze kerkhistorische gegevens over Tertullianus trek ik voor mijzelf enkele conclusies.
1.
Wij leren hoe belangrijk het is om de antithese – de tegenstelling tussen kerk en wereld – te handhaven. Zeker in een globaliserende wereld als de onze is dat niet altijd even gemakkelijk. Maar het is wel nodig. De God van het verbond heeft Zijn kinderen geheiligd. Hij heeft hen apart gezet teneinde optimale zorg te kunnen bieden. Hij zondert hen af om hen in de gelegenheid te stellen om Vader in de hemel alle eer te geven die Hem toekomt. Heiliging is ook Anno Domini 2018 nog aan de orde van de dag.
2.
Er zijn ook heden ten dage nog wel mensen die zeggen dat ze een boodschap van God hebben gekregen. Sommigen zeggen dat ze visie hebben om dit of dat te doen. De Here God heeft dat duidelijk gemaakt, zo suggereren zij.
Natuurlijk kan dat best zo zijn. De Here werkt door in de eenentwintigste eeuw. Ook in onze tijd is Hij volop actief. Het probleem is alleen dat bijna nooit onomstotelijk te bewijzen is dat openbaringen werkelijk van God komen. Met beweringen van het type ‘dit bericht komt rechtstreeks van God’ moeten wij voorzichtig zijn. Aan zulke mededelingen moeten we niet onmiddellijk geloof hechten.
Montanus was van mening dat hij een tolk was van de Heilige Geest. Niets was minder waar.
Behoedzaamheid is geboden. Wat dat betreft is er in oktober 2018 nog weinig veranderd.
3.
Wij moeten het tijdstip van Christus’ wederkomst maar rustig aan God overlaten. De Here heeft Zelf in Mattheüs 24 gezegd: “De hemel en de aarde zullen voorbijgaan, maar Mijn woorden zullen zeker niet voorbijgaan. Maar die dag en dat uur is aan niemand bekend, ook aan de ​engelen​ in de hemel niet, maar alleen aan Mijn Vader”[6]. En: “Maar weet dit, dat als de ​heer​ des huizes geweten had in welke nachtwake de ​dief​ komen zou, hij waakzaam geweest zou zijn, en niet in zijn huis zou hebben laten inbreken. Weest ook u daarom bereid, want op een uur waarop u het niet zou denken, zal de Zoon des mensen komen”[7].
Tertullianus en Montanus leken dat alles een beetje te zijn vergeten. Maar deze woorden staan nog altijd in onze bijbels.
4.
Wij moeten als nuchtere en waakzame mensen Gods Woord lezen en daarnaar leven.
Gehoorzaamheid aan Gods geboden: daar zien we hier nog maar een klein beginnetje van. Hoe streng en ascetisch we ook leven, altijd weer is de zonde in ons leven merkbaar. Wij worden steeds meer naar Gods beeld vernieuwd “totdat wij na dit leven het doel, namelijk de volmaaktheid, bereiken”[8].

Noten:
[1] Dit artikel is een bewerking van een stuk dat ik eerder schreef. Dat stuk is gedateerd op 21 oktober 2008.
[2] Zie voor meer informatie over Tertullianus https://nl.wikipedia.org/wiki/Tertullianus ; geraadpleegd op zaterdag 20 oktober 2018.
[3] “Een bevlogen apologeet: Tertullianus 160-230″; interview met Ds. P. den Ouden. In: Terdege – reformatorisch familieblad – jg. 26 nr 2, 15 oktober 2008, p. 96-101. Citaat van p. 99.
[4] “Een bevlogen apologeet”, zie verder noot 3. Citaat van p. 101.
[5] Zie voor meer informatie over Montanus https://nl.wikipedia.org/wiki/Montanus ; geraadpleegd op zaterdag 20 oktober 2018.
[6] Mattheüs 24:35 en 36.
[7] Mattheüs 24:43 en 44.
[8] Het citaat komt uit: Heidelbergse Catechismus – Zondag 44, antwoord 115.

Geef een reactie »

Nog geen reacties.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.