gereformeerd leven in nederland

30 september 2020

Dwalingen rond de erfzonde

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , ,

“Want dit is het soevereine raadsplan, de genadige wil en het voornemen van God de Vader geweest, dat de levendmakende en reddende kracht van de kostbare dood van zijn Zoon ten goede zou komen aan alle uitverkorenen, om alleen hun het rechtvaardigend geloof te schenken en hen daardoor met vaste hand tot het volle heil te brengen. Anders gezegd: God heeft gewild dat Christus door zijn bloedstorting aan het kruis (waarmee Hij aan het nieuwe verbond rechtskracht verleend heeft) uit alle volken, stammen, geslachten en talen met kracht al diegenen – en hen alleen – zou verlossen, die de Vader van eeuwigheid tot het heil uitverkoren en aan zijn Zoon gegeven heeft. God heeft ook gewild dat Christus aan dezen het geloof zou schenken, dat Hij – evenals de overige reddende gaven van de Heilige Geest – door zijn dood voor hen verworven heeft. God heeft eveneens gewild dat Hij hen door zijn bloed zou reinigen van al hun zonden, zowel van hun erfzonde als van de zonden die zij voor of na het ontvangen van het geloof zouden bedrijven. En ook was het Gods wil dat Hij hen tot het einde toe trouw zou bewaren en hen tenslotte stralend zonder vlek of rimpel voor Zich zou plaatsen”.
Dat is de juichende taal van de Dordtse Leerregels[1].

In het leven van Gereformeerden vlamt voortdurend de blijdschap op: wij zijn gered!
Intussen wordt in het bovenstaande de macht van de zonde niet ontkend. Wij lezen over erfzonde. En over zonden die we doen nadat wij het geloof ontvangen hebben. Er zijn heel wat mensen die dat overdreven vinden. Op een website van de Evangelische Omroep staat te lezen: “Sommige christenen hebben inderdaad een overdreven beeld van erfzonde. (…) Natuurlijk zondigen baby’s niet actief – ze weten niet wat goed en kwaad is en kunnen er zeker niet tussen kiezen! De Bijbel praat nergens zo over kinderen. God heeft ons zorgvuldig gemaakt, dat staat er wel, ieder mens is ‘beeld van God’ en God bereikt zijn plannen via ‘de stemmen van kinderen en zuigelingen’. ‘Verdorven’ en dergelijke termen, die zijn dus nogal misplaatst”[2].
Nu is op het bovenstaande wel wat af te dingen. Want een ieder weet: baby’s zijn heus niet altijd voorbeeldig. Peuters en kleuters zijn vaak heel lief. Maar we hoeven er niet omheen te draaien: ze kunnen ook knap vervelend zijn!
Dat daargelaten – wat is het kernprobleem? Antwoord: hier zit de kwestie van de vrije wil achter. Oftewel: kunnen mensen zelf werken aan hun bekering tot God?
Er bestaat een rijmpje:
De vrije wil,
Dat is de spil
Waar ’t ganse rad om draait…
In feite zegt men dus: er is nog een beetje goede wil over. In verband hiermee schreef de Gereformeerd-vrijgemaakte predikant E. Koop (1912-1990) eens: “Waarom maakten de Remonstranten scheiding tussen de verwerving èn de toepassing van het heil door Christus verworven? Wel, juist omdat zij wilden vasthouden aan de vrije wil ten goede. Want die wil is tenslotte de beslissende instantie! Juist daarom wilden zij van een particuliere, persoonlijke verzoening niet weten. De Uitwerking van het heil, door Christus verdiend, moet gebeuren door de vrije wil van de méns. Christus is volgens hen voor alle mensen gestorven. En Hij heeft voor allen door de dood des kruises verzoening en vergeving der zonden verdiend. Maar of iemand die rijkdom zal ontvangen, dat hangt van de souverein verklaarde mens zelf af”[3].
Het loont de moeite om in dit verband ook te wijzen op David Pareus. Dat was een Duitse theoloog. Hij was hoogleraar te Heidelberg, en schreef een brief met een duidelijke boodschap voor de Remonstranten: “Wat betekent dan voor u, Remonstranten, ‘sterven voor iemand’? Dat wil toch zeker zeggen, dat men een ander door zijn eigen dood van de dood bevrijdt, zodat die ander leve?” Hij wijst dan op Davids klacht over Absalom: ‘Och dat ik, ik voor u gestorven ware!’ Dat kan toch niet anders betekenen dan: ‘Och, dat ik door mijn dood uw leven kon vrijkopen of u van de dood verlossen’. Daarom betekent die bewering ‘Christus is voor allen gestorven’ hetzelfde als: door Christus’ offer zijn alle mensen bevrijd van de dood en is hun het leven bereid”[4][5].
Dat was een heel logische redenering. Maar de Remonstranten wilden er niets van weten…

De erfzonde is door de eeuwen door vele geleerden bestudeerd en geanalyseerd.
En geloochend, ook. Hieronder staan daar drie voorbeelden van.

Binnen het orthodoxe Jodendom wijst men het idee van de erfzonde af.
Iemand legt uit: “Volgens de orthodox Joodse visie heeft ieder mens twee neigingen in zich: tot het goede en tot het kwade. Maar hij is in staat om voor het goede en tegen het kwade te kiezen. Een mens heeft een vrije wil om het goede te doen. Dat betekent niet dat hij geen zonden kan begaan. Maar wanneer hij zonden begaat, kan hij weer verzoend worden met God. Daarvoor is boetedoening noodzakelijk. Hij moet wel oprecht berouw van zijn zonden hebben en zich ook vast voornemen om niet opnieuw te zondigen. Dit geldt zowel voor zonden ten opzichte van God als ten opzichte van de mens”[6].

En dan is er de van oorsprong Franse theoloog Josué de la Place – ook wel aangeduid als Josua Placeus – (circa 1596-circa 1655). De la Place hield zich intensief met de erfzonde bezig. De Gereformeerd-vrijgemaakte theoloog Piet Houtman schrijft over hem: “In de erfzonde worden, traditioneel, twee aspecten onderscheiden: erfschuld en erfsmet. Het laatste staat meestal centraal in de aandacht. Met die smet wordt onze zondige aard bedoeld, die van ouders op kinderen wordt doorgegeven. Het woord erfschuld duidt aan: de zonde maakt ons schuldig in Gods ogen; en ook die schuld gaat over van de eerste mensen op al hun nakomelingen.
Het onderscheid tussen erfschuld en erfsmet heeft een rol gespeeld in de discussie rond de zeventiende-eeuwse Franse theoloog La Place -Placeus-. Zijn leer werd door een synode veroordeeld, en ook in een Zwitsers belijdenisgeschrift. Hij verwierp de gedachte dat de schuld van ouders op kinderen wordt overgedragen; dat leek hem onrechtvaardig. Volgens hem komt alleen de zondige aard van ouders op kinderen over. Die kinderen zijn ook zondig en dáárom zijn ze schuldig. Placeus betoogt dat hij daarmee toch wel trouw is aan de leer van de erfzonde. De geldende leer zegt dat God de schuld van de eerste zonde, van Adam, aan ons toerekent. Placeus legt dat dan zo uit: die toerekening vindt plaats via het in zonde ontvangen en geboren worden; en niet rechtstreeks. In theologisch jargon: hij verwierp de ‘onmiddellijke toerekening’ en leerde de ‘middellijke toerekening’: de erfschuld wordt toegerekend alleen door middel van de erfsmet”[7].
Is het zo dat schuld van ouders op kinderen overgedragen wordt? Dat vindt La Place te dol.
Maar Gods Woord leert het ons echt: de mens staat vanaf het begin schuldig tegenover God; en die schuld wordt elke dag alleen maar groter. Denkt u in dit verband bijvoorbeeld maar aan Job 15:
“Wat is de sterveling dat hij zuiver zou zijn,
en dat hij, geboren uit een vrouw, rechtvaardig zou zijn?
Zie, zelfs op Zijn heiligen vertrouwt Hij niet,
en zelfs de hemel is niet zuiver in Zijn ogen.
Hoeveel te meer is dan een man afschuwelijk en verdorven
die het onrecht indrinkt als water!”[8].

De katholieke theologe Cecilia González-Andrieu zegt: Adams ongehoorzaamheid was niet het grote probleem; de kwestie was dat hij Eva de schuld gaf. Daardoor kwam er een deuk in de solidariteit van mensen[9].
Intussen gaat het door die denk-manoeuvre niet meer over de verhouding tussen God en mensen, maar tussen mensen onderling. Zo wordt de erfzonde een menselijke zaak.  

Laten wij maar gewoon Romeinen 5 blijven lezen: “Daarom, zoals door één mens de zonde in de wereld is gekomen, en door de zonde de dood, en zo de dood over alle mensen is gekomen, in wie allen gezondigd hebben. Want totdat de wet er kwam, was er wel zonde in de wereld. Zonde wordt echter niet toegerekend als er geen wet is. Toch heeft de dood geregeerd van Adam tot Mozes toe, ook over hen die niet gezondigd hadden met eenzelfde overtreding als Adam, die een voorbeeld is van Hem Die komen zou”[10]. En: “Want zoals door de ongehoorzaamheid van de ene mens velen als zondaars aangemerkt worden, zo zullen ook door de gehoorzaamheid van de Ene velen als rechtvaardigen aangemerkt worden”[11][12].

Noten:
[1] Dordtse Leerregels, hoofdstuk II, artikel 8.
[2] Geciteerd van https://visie.eo.nl/artikel/2014/09/lezersvraag-bestaat-die-erfzonde-wel ; geraadpleegd op dinsdag 29 september 2020.
[3] In het bovenstaande gebruikte ik onder meer: Ds. E. Koop, “De Dordtse Leerregels dichterbij gebracht”. – tweede druk. – Kampen: Uitgeverij Van den Berg, 1985. – p. 89.
[4] E. Koop, a.w., p. 89.
[5] Zie over David Pareus https://en.wikipedia.org/wiki/David_Pareus (Engelstalig); geraadpleegd op dinsdag 29 september 2020.
[6] Geciteerd van https://www.israelendebijbel.nl/nl/bijbelonderwijs/digitale-bijbelstudie/Erfzonde/352 ; geraadpleegd op dinsdag 29 september 2020. De uitleg is van prof. dr. P.A. Siebesma.
[7] Geciteerd van http://piethoutman.net/erfzonde/ ; geraadpleegd op dinsdag 29 september 2020.
[8] Job 15:14, 15 en 16.
[9] Zie hierover bijvoorbeeld https://www.trouw.nl/nieuws/de-erfzonde-is-het-kwaad-de-mens-eigen~b5d2c8cb/ ; geraadpleegd op dinsdag 29 september 2020.
[10] Romeinen 5:12, 13 en 14.
[11] Romeinen 5:19.
[12] De keuze van het onderwerp van dit artikel is ingegeven door het feit dat de mannenvereniging ‘Augustinus’ van De Gereformeerde Kerk Groningen Deo Volente vanavond zal vergaderen. Aldaar zal hoofdstuk II van de Dordtse Leerregels worden besproken. In verband met die vergadering publiceerde ik op woensdag 16 september 2020 hier het artikel ‘Wees dan waakzaam!’. Het artikel is te vinden op https://bderoos.wordpress.com/2020/09/16/wees-dan-waakzaam/ .

Geef een reactie »

Nog geen reacties.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: