gereformeerd leven in nederland

29 april 2022

Fenomenaal feest

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , ,

“Wees niet bevreesd, Ik ben de Eerste en de Laatste, en de Levende, en Ik ben dood geweest en zie, Ik ben levend tot in alle eeuwigheid. Amen”.
Die woorden staan in Openbaring 1.
Jezus Christus troost ons.
De Heiland stelt ons gerust
Onze Redder geeft aan op Wie wij moeten focussen[1].

Afgelopen woensdag, 27 april 2022, vierden we Koningsdag. De monarch van Nederland, koning Willem-Alexander, werd 55 jaar. Het Nederlands Dagblad kopte daags erna: “Koningsdag als vanouds”. En: “Dit was het feest waar iedereen twee jaar lang naar gesmacht heeft”.
De koninklijke familie vierde het feest mee in Maastricht. In een korte toespraak zei het staatshoofd: “Twee lange jaren heeft het vat dicht gezeten, twee lange jaren van individueel coronaleed en collectief chagrijn. Twee lange jaren waarin Limburg keihard geraakt is in de coronacrisis, en ook nog een watersnoodramp over zich heen gekregen heeft. Twee lange jaren die we echt niet gaan vergeten. Daarom zijn we zo ontzettend dankbaar dat het vat weer openging. Het was niet verzuurd, het was gegroeid”[2].

Dat klinkt prachtig. En toch mist schrijver dezes iets. Meer precies: hij mist in de toespraak Iemand. De God van hemel en aarde namelijk. Zijn naam wordt niet genoemd. En dat behoort wel te gebeuren. Immers – Hij geeft de mogelijkheden om gezond samen te leven. Hij biedt de gelegenheid om samen feest te vieren!

In het Nederlands Dagblad staat op donderdag 28 april te lezen: “Maar in Maastricht is het gewoon feest. Zonder anderhalve meter, zonder QR-codes, zonder desinfecterende handgel en mondkapjes. Mét een zeer uitbundige koninklijke familie die er zichtbaar zin in heeft om met Nederland vrolijk te zijn. Maar geheel onbevangen is het tegelijkertijd ook weer niet. Zo zijn er onderwerpen die niet te vermijden zijn. En dan gaat het niet om de inflatie of de oververhitte woningmarkt, maar de oorlog in Oekraïne. Zijdelings wordt dat in het programma aangestipt, bijvoorbeeld door dansers die in blauw en geel gekleed zijn”.
Inderdaad – er wordt gefeest in een wereld waarin van alles aan de hand is.
Hoe zou dat toch komen?
Het zou een terechte vraag wezen: waarom overkomt ons de coronapandemie, de inflatie, de woningnood en  ja, ook de oorlog in Oekraïne?
Nee, dat is geen toeval. Daar heeft de Here de hand in. Hij vestigt onze aandacht op Hem.

Wij moeten de aardse koning van Nederland eerbiedigen. En ja, wij behoren de maatregelen van de regering na te leven. Maar boven alle machten en overheden staat de Eerste en de Laatste. Zeker in deze tijd is het de plicht om God te noemen als de Gever van alle dingen. Hij regisseert de wereld op een zodanige wijze dat Zijn plan volvoerd wordt!
En laten we wél wezen: Zijn Koningsdag zullen we nog vieren. Op Hemelvaartsdag namelijk; dit jaar valt die op 26 mei.

Door de eeuwen heen weerklinkt de blijde Boodschap van Zijn aanwezigheid. En nu Hij er is, ijsbeert Hij niet doelloos langs de zijlijn. Jesaja heeft het er in hoofdstuk 41 over: “Wie heeft vanwaar de zon opkomt de rechtvaardige doen opstaan, hem geroepen om te gaan? Wie heeft heidenvolken aan hem overgeleverd en doet hem koningen vertreden? Wie heeft hen als stof overgeleverd aan zijn zwaard, als wegwaaiende stoppels aan zijn boog? Hij achtervolgde hen, trok verder in vrede, over een pad dat hij met zijn voeten niet eerder betrad. Wie heeft dit bewerkt en gedaan? Hij Die de generaties riep vanaf het begin! Ik, de HEERE, Die de Eerste ben, en bij de laatsten ben Ik Dezelfde”. En een eindje verder, in hoofdstuk 44: “Zo zegt de HEERE, de Koning van Israël, zijn Verlosser, de HEERE van de legermachten: Ik ben de Eerste en Ik ben de Laatste, en buiten Mij is er geen God”.
En nóg wat verderop in Jesaja’s profetie, in hoofdstuk 48: “Luister naar Mij, Jakob, Israël, Mijn geroepene: Ik ben Dezelfde, Ik ben de Eerste, ook ben Ik de Laatste. Ook heeft Mijn hand de aarde gegrondvest, en Mijn rechterhand heeft de hemel uitgespannen. Roep Ik ze, dan staan ze er tezamen”.
Onze aardse koning wandelt met zijn familie door Maastricht. En dat is prachtig.
Maar boven Hem zetelt de Monarch der ganse aarde. En Hij is volop actief. Hij is energiek bezig in heel de wereld. Op allerlei plekken tegelijk.
En Hij heeft speciale aandacht voor de rechtvaardigen. Zijn doel is: het volk van God krijgt uiteindelijk alle ruimte. Ruimte om feest te vieren – jazeker. En dat wordt een feest dat nimmer ophoudt![3]

Het is deze week in heel het land feest geweest. En ’t was mooi. Via de televisie kregen we veel mee van het Zuid-Limburgse feestgedruis.
Maar het leed om ons heen werd niet helemaal vergeten. En dat was heel terecht. De ellende is er. Onze verdorvenheid praten wij niet in een oogwenk weg. Want, zegt de Nederlandse Geloofsbelijdenis “de zonde ontspringt altijd uit deze verdorvenheid als opwellend water uit een giftige bron”. Ja, zo gaat dat met zondige mensen.
Maar Gods kinderen weten: ons feest wordt nog groter. Waarom? De apostel Paulus omschrijft dat in Romeinen 6 zo: “Als wij nu met Christus gestorven zijn, geloven wij dat wij ook met Hem zullen leven. Wij weten toch dat Christus, nu Hij is opgewekt uit de doden, niet meer sterft. De dood heerst niet meer over Hem”[4].

Het wordt ons in Openbaring 1 voorgehouden: “Wees niet bevreesd, Ik ben de Eerste en de Laatste, en de Levende, en Ik ben dood geweest en zie, Ik ben levend tot in alle eeuwigheid. Amen”.
Koningsdag 2022: het was een prachtig feest.
Maar Gods kinderen weten: het hemelse feest wordt nog veel en veel mooier!

Noten:
[1] In deze alinea citeer ik Openbaring 1:17b en 18a.
[2] In deze alinea citeer ik uit het Nederlands Dagblad van donderdag 28 april 2022, p. 1 en 4.
[3] In deze alinea citeer ik Jesaja 41:2-4, Jesaja 44:6 en Jesaja 48:12,13.
[4] In deze alinea citeer ik enkele woorden uit artikel 15 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Uit Gods Woord citeer ik Romeinen 6:8,9.

28 april 2022

God glorieert in de kerk

“Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid. Dat wil zeggen: Dit alles vragen wij van U, omdat U ons al het goede wilt en kunt geven, want U bent onze Koning en hebt alle dingen in uw macht. Wij bidden U dit, opdat daardoor niet aan ons maar aan uw heilige naam eeuwig lof wordt toegebracht”.
Er zijn veel Gereformeerde kerkgangers die kunnen zeggen dat ze die woorden al heel lang kennen. Ze staan in de Heidelbergse Catechismus. In Zondag 52, om precies te zijn.

Voor dat woord ‘koninkrijk’ staat er in het Grieks basileia. Dat woord kan behalve ‘koninkrijk’ ook ‘koningschap’ of ‘heerschappij’ betekenen. Daarom zijn er mensen die menen dat het in deze bede niet om Gods koninkrijk, maar om drie Goddelijke eigenschappen gaat: heerschappij, kracht en heerlijkheid.
Waar men ook voor kiest, duidelijk is wel dat het de bedoeling is dat wij God laten gloriëren. We bewonderen Hem. Wij geven Hem de hoogste eer die wij kunnen geven.
Ondertussen weten wij: het komt gegarandeerd goed met ons. Basileia – daarin herkennen wij ons woord ‘basiliek’. Dat is een aanduiding voor een belangrijk Rooms-katholiek kerkgebouw. Maar Gereformeerden mogen het wel zó zeggen: wij zijn in Gods basiliek – wij staan in Zijn invloedssfeer, wij leven en werken in Zijn machtsgebied, wij bewegen ons op het terrein waar alles Goddelijke glorie uitstraalt. De kerk is Zijn basilica, Zijn vorstelijke woning[1].

Daarom
is het zo belangrijk hoe wij ons in de kerk gedragen.
Daarom is het van groot belang om in de kerk altijd bij God te beginnen. Het gaat er niet om dat wij het in de kerk leuk hebben. Het gaat er niet om dat ons religieuze gevoel een beetje wordt gemasseerd en gestreeld. Het gaat er in de kerk om dat wij God eren. Het gaat er om dat we in de kerk weer teruggaan naar het kerndoel van ons bestaan: Gods glorie.

Voor dat begrip ‘kracht’ staat er in het Grieks dunamis. Zonder moeite herkennen wij ons woord ‘dynamiek’.
Dat Griekse woord duidt op het vermogen om een boodschap over te brengen. In dit verband mogen wij zeggen: dunamis is het vermogen om de blijde Boodschap de wereld in te brengen, met alle consequenties van dien. Gods glorieuze Woord heeft betekenis in alle situaties die zich op aarde voor doen!
In een woordstudie over dunamis staat te lezen: “Op weer andere plaatsen krijgt men de indruk dat dunamis als het ware gepersonifieerd is: men denkt niet meer aan de kracht als zodanig of aan de daad van kracht, maar aan een persoon of instantie als ‘vertegenwoordiger van een bepaalde macht of kracht”. Leest u maar mee in Mattheüs 24: “En meteen na de verdrukking van die dagen zal de zon verduisterd worden en de maan zal zijn schijnsel niet geven en de sterren zullen van de hemel vallen en de krachten van de hemelen zullen heftig bewogen worden”. En in Marcus 14: “En Jezus zei: Ik ben het. En u zult de Zoon des mensen zien zitten aan de rechterhand van de kracht van God en zien komen met de wolken van de hemel”. En in 1 Petrus 3: daar gaat het over de opstanding van Jezus Christus, “Die aan de rechterhand van God is, opgevaren naar de hemel, terwijl de engelen, machten en krachten Hem onderworpen zijn”.
Het is duidelijk: in de kerk, vanuit de kerk en boven de wereld is er van alles in beweging[2].

Daarom is het van belang om de God van de hemel en de aarde in de wereld te representeren.
Daarom behoren wij, als het enigszins kan, beschikbaar te zijn als er in de kerk of in onze omgeving een beroep op ons wordt gedaan.
Daarom is de agenda van een Gereformeerd mens niet te vergelijken met die van een enthousiaste stadionganger of die van een gemiddelde kroegtijger. Ons leven is niet gemiddeld. Ons bestaan is, als het goed is, altijd en overal gericht op de God van het Koninkrijk.     

Voor het woord ‘heerlijkheid’ staat er in het Grieks doxa. Dat betekent: Goddelijke majesteit, hemelse glans. Die kunnen we op aarde in de regel niet zien. Zeker is wel dat we Gods lof op aarde kunnen uitspreken. Gods lof kunnen we ook bezingen. Dat is een kerntaak van de kerk!
Gebeden in de kerk beginnen heel vaak met een doxologie, een lofverheffing. God staat in het middelpunt. Bij Hem begint het. Vergeleken met Hem zijn wij maar klein. Vuil en vol tekorten.
De God van alle genade leidt zulke mensen naar een toekomst met Hem. Dankzij Jezus Christus die de schuld van onze zonden heeft weggedaan. Als de hemelse God naar ons kijkt heeft Hij ook Zijn Zoon in beeld. Wat een geluk!

Wij moeten deze bede lezen in het licht van Openbaring 19: “En ik hoorde zoiets als een geluid van een grote menigte en als een gedruis van vele wateren en een geluid als van zware donderslagen: Halleluja, want de Heere, de almachtige God, is Koning geworden. Laten wij blij zijn en ons verheugen en Hem de heerlijkheid geven, want de bruiloft van het Lam is gekomen en Zijn vrouw heeft zich gereedgemaakt. En het is haar gegeven zich met smetteloos en blinkend fijn linnen te kleden, want dit fijne linnen zijn de gerechtigheden van de heiligen. En hij zei tegen mij: Schrijf: Zalig zijn zij die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft van het Lam. En hij zei tegen mij: Dit zijn de waarachtige woorden van God”.
Het is zo’n tien dagen geleden dat wij Pasen vierden. We gaan naar Hemelvaartsdag toe: Jezus Christus heeft plaatsgenomen aan de rechterhand van Vader. Hij is Koning. En dat zal Hij voor immer blijven! Jezus’ proclamatie ‘Het is volbracht!’ wordt nooit meer herroepen. Hij voert Zijn plan uit. Uiteindelijk komt de Heiland terug op de wolken. En er is geen storm, geen klimaatveranderandering die Hem tegenhoudt. Pandemieën en puinhopen vormen voor Hém geen enkele belemmering.
Een dominee zei in verband met deze bede eens in een preek: “De geschiedenis is heilsgeschiedenis in het groot en in het klein. Zie maar in de wereld om u heen: steeds groeiende conflicten, toenemende spanningen, natuurrampen, gebeurtenissen die u verbijsteren. Het is toch allemaal heilsgeschiedenis van God in Christus. In uw eigen leven ook. Dat graf dat gedolven werd, het ongeluk dat u overkwam, de moeite in uw studie, de tegenslag in zaken, de teruggang in heel het economisch leven. Het is toch ontrolling van de heilsgeschiedenis van God in Christus: want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in alle eeuwigheid”.
Dan komt er van alles dichterbij.
De oorlog in Oekraïne.
Het feit dat alles duurder wordt. Over economische teruggang gesproken!
Alle discussies rond euthanasie en ‘voltooid leven’.
Kanker en allerlei andere ziekten die sommige levens langzaam afbreken.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Agressie op straat en huiselijk geweld in woningen.
Enzovoort.
Al die gebeurtenissen laten zien dat we relatief weinig oplossingen kunnen bieden voor onze problemen. Als er al oplossingen zijn, dan is dat meestentijds slechts lapwerk. Echte verlossing moet komen van Jezus Christus, de Heiland.  Laten wij Hem dus maar loven en prijzen![3][4]

Noten:
[1] In deze alinea gebruik ik https://debijbel.nl/leesplannen/verdiep-je-in-het-onzevader/10432 ; geraadpleegd op maandag 25 april 2022.
[2] In deze alinea gebruik ik de onlineversie van de Studiebijbel; woordstudie dunamis. Uit Gods Woord citeer ik Mattheüs 24:29, Marcus 14:62 en 1 Petrus 3:22.
[3] In deze alinea citeer ik Openbaring 19:6-9. Verder citeer ik uit een preek van ds. M.J.C. Blok sr. (1914-1976). De preek gaat over de vragen en antwoorden 128 en 129 van Zondag 52 uit de Heidelbergse Catechismus.
[4] Het onderwerp van dit artikel is onder meer gekozen omdat de vrouwenvereniging ‘Bouwen en Bewaren’ van De Gereformeerde Kerk Groningen vanavond, donderdag 28 april 2022, een bespreking wijdt aan het slot van het ‘Onze Vader’: ‘Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid.. Van voornoemde vereniging is mijn vrouw lid. Met het schrijven van dit artikel hielp ik mijn echtgenote bij het maken van enige voorstudie.
Bij de bespreking gebruikt men: ds. J.M. de Jong, “Want van u is de heerlijkheid eeuwig – Hoofdstuk 12 (pagina 69-72) in: ds. H.J. Boiten (redactie), “Het Onze Vader – het voornaamste van de dankbaarheid; Bijbelstudie in schetsen I”. – Groningen: Bond van Mannenverenigingen op Gereformeerde Grondslag in samenwerking met Scholma Druk te Bedum [1990].

27 april 2022

Waarom zijn wij ziek?

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , ,

Zondag 24 april – de NOS meldt: “De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat er zeker één kind is overleden aan acute hepatitis. Die leveraandoening duikt op steeds meer plekken op in Europa. De WHO weet nog niet waar deze vorm van jeugdhepatitis door wordt veroorzaakt.
In Nederland zijn vier patiëntjes geregistreerd met de ziekte, drie van hen moesten als gevolg van de ziekte een levertransplantatie ondergaan in Groningen. Bij de WHO zijn er nu 169 gevallen bekend in twaalf landen, veruit de meeste daarvan (114) waren in het Verenigd Koninkrijk.
De leveraandoening werd vastgesteld bij kinderen van een maand tot 16 jaar oud. Zeventien van de patiënten moesten een levertransplantatie ondergaan”.
Dat zijn verontrustende berichten[1][2].

Wie dit tot zich door laat dringen moet meteen ook bedenken dat zulke dingen niet bij toeval gebeuren. Ze komen uit Gods vaderhand. Hij neemt de beslissingen betreffende al onze levens. Denkt u daarbij maar aan Spreuken 16:
“Het lot wordt in de schoot geworpen,
maar elke beslissing daardoor komt van de Heere”.
Het is wel bekend dat het werpen van het lot eertijds een bekende gewoonte was. Het lot werd, zo lijkt het, in de plooien van de jas – zeg maar: de schoot – verstopt. Zo kon men dan de objectiviteit waarborgen. Voor westerlingen van 2022 is dat een merkwaardig middel om God te raadplegen. Hoe dat zij, door alle eeuwen heen geldt: de enige die alles weet is de Here. Wij moeten ontzag hebben voor de hemelse Bestuurder. Hij is de zorgzame Koning van de kosmos. Zelfs musjes worden bij God niet vergeten. Denkt u, als het hier om gaat, maar aan Lucas 12: “Worden niet vijf musjes voor twee penninkjes verkocht? En niet een van die is bij God vergeten”[3].

In januari 2013 schreef de Gereformeerd-vrijgemaakte predikant H.J. Boiten in het blad Nader Bekeken: “De geschiedenis van de theologie toont een langdurige worsteling rond de vraag omtrent de goedheid van God in relatie met de aanwezigheid van het kwaad in de wereld. (…) Met Marcion uit de oude kerk kom je uit bij een strikt dualisme, een tweegodendom, een wrede scheppergod en de liefdevolle Vader van Christus. Bij de reformator Calvijn komt alle kwaad niet van het noodlot, maar van God, met als gevolg dat er dan eigenlijk geen echt kwaad meer is. Bij de hedendaagse theoloog Van de Beek zit de dualiteit in God zelf, die nu anders kiest”.
Over het lijden is door de eeuwen heen dus al veel nagedacht.
Nee, God is niet de auteur van kwaad en zonde.
Het is ook niet zo dat God Zijn kinderen stevig knuffelt als Hij hen lijden toedeelt.
Hij heeft met dat lijden wel een bedoeling.
Nee, een volstrekt afdoende en alles overkoepelend antwoord is op deze aarde niet te geven. Maar één ding is wel zeker: zieke mensen zijn een levende demonstratie van dat statement dat we in de kerk regelmatig horen: wij moeten van genade leven.
Dat mogen en moeten zieke mensen laten zien.
Dat mogen hun ouders, en alle andere mensen in hun omgeving, uitspreken!
Medici, paramedici, verpleegkundigen en alle andere helpers en mantelzorgers mogen het weten: wij mogen iets van Gods genade laten zien[4].

Wat kunnen redenen zijn dat de Here Zijn kinderen laat lijden? Wij zetten er zes op een rij.

1. Bescheidenheid en overgave
De Here leert mensen om bescheiden te zijn, en zich helemaal aan God over te geven
Denkt u maar aan Deuteronomium 8. Citaat: “Ook moet u heel de weg in gedachten houden waarop de Heere, uw God, u deze veertig jaar in de woestijn geleid heeft, opdat Hij u zou verootmoedigen, en u op de proef zou stellen om te weten wat er in uw hart was, of u Zijn geboden in acht zou nemen of niet. Hij verootmoedigde u, Hij liet u hongerlijden en Hij liet u het manna eten, dat u niet kende en ook uw vaderen niet gekend hadden, om u te laten weten dat de mens niet alleen van brood leeft, maar dat de mens leeft van alles wat uit de mond van de Heere komt”.
Laten wij elkaar ook wijzen op Psalm 30:
“Ík zei wel in mijn zorgeloze rust:
Ik zal voor eeuwig niet wankelen.
– Want, Heere, door Uw goedgunstigheid
had U mijn berg vast doen staan.
– Maar toen U Uw aangezicht verborg,
werd ik door schrik overmand”[5][6].

2. Confrontatie met zonden
Wij gaan naar Exodus 4. Daar straft de Here Mozes omdat hij zijn zoon nog niet heeft besneden. Wij kunnen lezen: “En het gebeurde onderweg, in de herberg, dat de HEERE hem tegenkwam en hem wilde doden”. En naar 1 Corinthiërs 11: “Want wie op onwaardige wijze eet en drinkt, die eet en drinkt zichzelf een oordeel, omdat hij het lichaam van de Heere niet onderscheidt. Daarom zijn er onder u veel zwakken en zieken, en velen zijn ontslapen”[7].

3. Beproeving, test
Beproeving leert ons volharden, zo wordt ons in Jacobus 1 duidelijk gemaakt: “Acht het enkel vreugde, mijn broeders, wanneer u in allerlei verzoekingen terechtkomt, want u weet dat de beproeving van uw geloof volharding teweegbrengt”.
Via beproevingen laten we aan de Here zien dat ons geloof echt is. Is ons geloof werkelijk tot Gods lof? Zie 1 Petrus 1: “Daarin verheugt u zich, ook al wordt u nu voor een korte tijd – als het nodig is – bedroefd door allerlei verzoekingen, opdat de beproeving van uw geloof – die van groter waarde is dan die van goud, dat vergaat en door het vuur beproefd wordt – mag blijken te zijn tot lof en eer en heerlijkheid, bij de openbaring van Jezus Christus”[8].

4. Eer brengen aan de Here
Laten wij elkaar attenderen op Johannes 9, waar Jezus over de blindgeborene zegt: “Hij heeft niet gezondigd en zijn ouders ook niet, maar dit is gebeurd, opdat de werken van God in hem geopenbaard zouden worden”. En ook op Efeziërs 1. Wij moeten goed weten “wat de allesovertreffende grootheid van Zijn kracht is aan ons die geloven, overeenkomstig de werking van de sterkte van Zijn macht”[9].

5. De voortgang van de Evangelieverkondiging
Denkt u hierbij maar aan Philippenzen 1, waar Paulus het doel van alle moeilijkheden die hij ondervond zó omschrijft: “En ik wil dat u weet, broeders, dat wat er met mij is gebeurd, veeleer tot bevordering van het Evangelie heeft gediend”[10].

6. Anderen troosten
Laten we elkaar, nu het hierom gaat, tenslotte wijzen op 2 Corinthiërs 1: “Geprezen zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus, de Vader van de barmhartigheden en de God van alle vertroosting, Die ons troost in al onze verdrukking, zodat wij hen kunnen troosten die in allerlei verdrukking zijn, met de vertroosting waarmee wij zelf door God getroost worden”[11].

Ziekte, en zeker plotselinge ziekte waarvan de oorzaak heel onduidelijk is, zorgt vaak voor verdriet. Voor teleurstellingen. En misschien ook voor chaos in ons hoofd.
Laten wij dan samen vasthouden:
* de Here is genadig
* de Here is de God van alle vertroosting!

Noten:
[1] Dit artikel is een vervolg op ‘Bij de ootmoedigen is wijsheid’. Dat artikel verscheen hier op dinsdag 26 april 2022. Te vinden op https://bderoos.wordpress.com/2022/04/26/ .
[2] Het citaat komt van https://nos.nl/artikel/2426299-who-kind-overleden-door-acute-hepatitis ; geraadpleegd op maandag 25 april 2022.
[3] In deze alinea gebruik ik Heidelbergse Catechismus – Zondag 10, antwoord 28. Verder citeer ik Spreuken 16:33 en Lucas 12:6.
[4] Het citaat in deze alinea komt uit: Harm Boiten, “Waar komt het kwaad vandaan?”. In: Nader Bekeken, jg. 20 nr 1 (januari 2013), p. 23-26.
[5] In deze en volgende alinea’s maak ik gebruik van mijn artikel “De zin van het lijden”, hier gepubliceerd op vrijdag 20 september 2013. Te vinden op https://bderoos.wordpress.com/2013/09/20/ .
[6] In deze alinea citeer ik Deuteronomium 8:2,3 en Psalm 30:7,8.
[7] In deze alinea citeer ik Exodus 4:24 en 1 Corinthiërs 11:29,30.
[8] In deze alinea citeer ik Jakobus 1:2,3 en 1 Petrus 1:6,7.
[9] In deze alinea citeer ik Johannes 9:3 en Efeziërs 1:19.
[10] In deze alinea citeer ik Philippenzen 1:12.
[11] In deze alinea citeer ik 2 Corinthiërs 1:3,4.

26 april 2022

Bij de ootmoedigen is wijsheid

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , ,

Het COVID 19-virus was, zeker in den beginne, een ziektekiem die veel geheimen in zich droeg. Waar kwam het vandaan? Waarom werd en wordt de ene mens er ten dode toe ziek van, en is de ander slechts een beetje verkouden? Langzaam wordt meer duidelijk, maar volkomen helder is het zeker niet.

Inmiddels heeft zich een nieuwe ziekte aangediend, die mysterieus wordt genoemd.
Op woensdag 20 april meldt het Nederlands Dagblad: “Gezondheidsinstanties, waaronder de WHO, slaan alarm om een geheimzinnige, ernstige aandoening bij jonge kinderen: leverontsteking met een nog onbekende oorzaak. Ook in Nederland is de ziekte inmiddels vastgesteld, al is niet duidelijk bij hoeveel patiëntjes. De hepatitis – dokterswoord voor leverontsteking – uit zich door geelzucht: gele verkleuring van het oogwit en de huid. Ook buikpijn en braken komen geregeld voor. De ziekte wordt tot dusver alleen gezien bij kinderen onder de zestien jaar. De meeste patiëntjes zijn veel jonger: tussen de twee en de vijf jaar oud. Een ‘klein aantal’ van hen moest volgens de Europese gezondheidskoepel ECDC zelfs een levertransplantatie ondergaan. Wereldwijd zijn sinds begin dit jaar rond de honderd gevallen van de aandoening bij jonge kinderen vastgesteld. Omdat de oorzaak een mysterie is, stelt de WHO diepgaand onderzoek in naar de zaak. In Nederland heeft het RIVM huisartsen opgeroepen extra te letten op verdachte symptomen. Vast staat dat de aandoening niets te maken heeft met coronavaccins: van de 74 zieke kinderen in het Verenigd Koninkrijk is er niet een ingeënt. Wel testen opvallend veel kinderen positief voor adenovirussen, een categorie virussen die normaal gesproken slechts verkoudheid veroorzaakt. Hepatitis is in zeldzame gevallen een bijwerking van een adenovirus-infectie”[1].

Nu het om deze dingen gaat, is het goed eerst onze aandacht te vestigen op een woord uit Exodus 23. Namelijk dit: “U moet de Heere, uw God, dienen. Dan zal Hij uw brood en uw water zegenen. Ik zal ziekte uit uw midden doen wijken”.
Het gevaar dreigt dat wij deze tekst los gaan maken van overige Schriftgegevens. Als gelovige mensen dat gaan doen lopen ze volledig vast. Immers, worden gelovigen nimmer ziek? De praktijk is anders!
Ons uitgangspunt is: God heeft alle macht in de hemel en op de aarde. Het is Zijn bedoeling om ons geloofsvertrouwen te stimuleren. Lijden en ziektes brengen ons naar doel en zin van ons bestaan: het eren van onze God. Soms geeft de Here genezingen om Zijn naam te verheerlijken. Maar heel vaak blijft genezing uit. Wij leven nu namelijk nog in een gebroken wereld.
Uit 1 Corinthiërs 15 wordt duidelijk waar het wachten op is: “Want Hij moet Koning zijn, totdat Hij alle vijanden onder Zijn voeten heeft gelegd. De laatste vijand die tenietgedaan wordt, is de dood”. Openbaring 20 leert ons begrijpen waar het op uitloopt: “En ik zag de doden, klein en groot, voor God staan. En de boeken werden geopend en nog een ander boek werd geopend, namelijk het boek des levens. En de doden werden geoordeeld overeenkomstig wat in de boeken geschreven stond, overeenkomstig hun werken. En de zee gaf de doden die in haar waren. Ook de dood en het rijk van de dood gaven de doden die in hen waren, en zij werden geoordeeld, ieder overeenkomstig zijn werken. En de dood en het rijk van de dood werden in de poel van vuur geworpen. Dit is de tweede dood. En als iemand niet bleek ingeschreven te zijn in het boek des levens, werd hij in de poel van vuur geworpen”
Dus: de Israëlieten uit het Oude Testament en de kerkmensen van 2022 worden er in getraind over de eigen omstandigheden heen te kijken en de grote lijn te zien van de uitvoering van Gods plan![2]

Terug nu naar die onbekende ziektes.
Daar zijn er veel van.
Een internetpagina over dat thema leert ons onder meer: “Er zijn veel zeldzame ziekten, er zijn er momenteel zo’n 7000 bekend. Het duurt vaak jaren voordat een diagnose wordt gesteld. Dit komt onder meer doordat een ‘beeld’ -de combinatie van de klachten- niet wordt herkend door de zorgverlener. Het gaat immers om een zeldzame aandoening”.
En:
“Er bestaan nog veel ziekten die nog niet zijn beschreven. Er worden ook steeds nieuwe genetische afwijkingen ontdekt. Soms weet men niet eens of een afwijking op een gen wel leidt tot problemen”.
Verder:
“Er is veel gemeenschappelijke problematiek. Veel kinderen hebben problemen die op elkaar lijken, zoals ontwikkelingsachterstand, voedingsproblemen en epilepsie. Dit maakt het nog moeilijker om de puzzel op te lossen”[3].

In de medische wereld is veel mogelijk. Maar er is ook veel onbekend. Onderzoek is nodig. Hoe gaan rechtgeaarde christenen daarmee om? En vooral: waar begint dat? Psalm 27 leert ons de grondhouding aan:
“Eén ding heb ik van de Heere verlangd,
dát zal ik zoeken:
dat ik wonen mag in het huis van de Heere,
al de dagen van mijn leven,
om de lieflijkheid van de Heere te aanschouwen
en te onderzoeken in Zijn tempel”.
Paulus schrijft in 2 Corinthiërs 13: “Onderzoek uzelf of u in het geloof bent, beproef uzelf. Of weet u niet van uzelf dat Jezus Christus in u is? Of het moet zijn dat u op enigerlei wijze verwerpelijk bent”.
Dat moet de kern van ons leven zijn. Echt onderzoek begint bij onderzoek van het Woord[4].

Wie veel weet, ontdekt ook dat hij heel veel dingen nog niet weet en kent. In dergelijke situaties is Spreuken 11 van toepassing:
“Komt overmoed, dan komt ook schande,
maar bij de ootmoedigen is wijsheid”.
En ook Micha 6: “Hij heeft u, mens, bekendgemaakt wat goed is. En wat vraagt de Heere van u anders dan recht te doen, goedertierenheid lief te hebben en ootmoedig te wandelen met uw God”[5].

Is de hedendaagse wetenschap waardeloos? Welnee. Zeker niet. Integendeel. Onderzoek is nuttig, en er worden mooie resultaten bereikt.
Maar de Schriftuurlijke feiten die Paulus in Romeinen 1 op een rij zet liegen er niet om: “Want zij hebben, hoewel zij God kennen, Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar zij zijn verdwaasd in hun overwegingen en hun onverstandig hart is verduisterd. Terwijl zij zich uitgaven voor wijzen, zijn zij dwaas geworden (…) Zij hebben de waarheid van God vervangen door de leugen, en het schepsel vereerd en gediend boven de Schepper, Die te prijzen is tot in eeuwigheid. Amen”[6].
Wetenschap die haar start- en eindpunt heeft in het Woord van God behoedt de onderzoekers voor overmatige prestatiedrang!

Intussen grijnst het recente nieuws ons toe.
Er duikt bij kinderen mysterieuze hepatitis op, zo wordt gemeld. Er is dus werk aan de winkel voor mensen die in de onderzoekswereld zitten.
Laten wij allen maar tot God bidden: ‘houdt ons in Uw hand, daar zijn wij veilig’.
En laten wij het dringende advies dat de apostel Paulus in 1 Thessalonicenzen 5 geeft maar nooit vergeten: “Bid zonder ophouden. Dank God in alles. Want dit is de wil van God in Christus Jezus voor u. Blus de Geest niet uit. Veracht de profetieën niet. Beproef alle dingen, behoud het goede. Onthoud u van elke vorm van kwaad”[7].

Noten:
[1] Het citaat komt uit: “Mysterieuze hepatitis duikt op bij kinderen”. In: Nederlands Dagblad, woensdag 20 april 2022, p. 4.
[2] In deze alinea citeer ik achtereenvolgens Exodus 23:25, 1 Corinthiërs 15:25,26 en Openbaring 20:12-15. Ook gebruik ik de onlineversie van de Studiebijbel. Met name noot 53 bij het commentaar op Exodus 15:26.
[3] Geciteerd van https://ziekteonbekend.nl/diagnose-zoektocht/ ; geraadpleegd op woensdag 20 april 2022.
[4] In deze alinea citeer ik achtereenvolgens Psalm 27:4 en 2 Corinthiërs 13:5.
[5] In deze alinea citeer ik achtereenvolgens Spreuken 11:2 en Micha 6:8.
[6] In deze alinea citeer ik Romeinen 1:21,22,25.
[7] 1 Thessalonicenzen 5:17-22.

25 april 2022

Rust in crisistijd

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , , , ,

De geschiedenis van Jakob die in Bethel overnacht roept sprekende beelden op.
Een lange ladder die de hemel raakt – wat een enorm ding moet dat zijn geweest!
Engelen die moeiteloos afdalen en opklimmen – wat een gymnastische toeren zien wij dan voor ons!
De God van de hemel die Zijn trouw luidkeels proclameert – kan het mooier?
In Genesis 28 klinkt het zo: “Toen droomde hij, en zie, op de aarde was een ladder geplaatst, waarvan de top de hemel raakte, en zie, de engelen van God klommen daarlangs omhoog en omlaag. En zie, de Heere stond boven aan die ladder en zei: Ik ben de Heere, de God van uw vader Abraham en de God van Izak; dit land waarop u ligt te slapen, zal Ik u en uw nageslacht geven. Uw nageslacht zal talrijk zijn als het stof van de aarde en u zult zich uitbreiden naar het westen, het oosten, het noorden en het zuiden. In u en uw nageslacht zullen alle geslachten van de aardbodem gezegend worden. En zie, Ik ben met u, Ik zal u beschermen overal waar u heen zult gaan, en Ik zal u terugbrengen in dít land, want Ik zal u niet verlaten, totdat Ik gedaan heb wat Ik tot u gesproken heb!”.
De Here is trouw.
Dat is geweldig.
Want van mensen moeten wij het in Genesis 28 niet verwachten.
Jakob koopt het eerstgeboorterecht met een reeks slimmigheidjes.
In een Studiebijbel wordt bij dit Schriftgedeelte onder meer aangetekend: “Jakob heeft door list een zegen ontvangen, maar hij is nu verder dan ooit verwijderd van de inhoud van die zegen. Zelfs het verblijf als vreemdeling in het beloofde land is onmogelijk geworden. Hij moet weg en moet ook een vrouw gaan zoeken. Terwijl een knecht dat voor Isaak deed, zodat deze zelf in Kanaän kon blijven, moet Jakob noodgedwongen zelf weggaan”.
Mensen maken er soms binnen de kortste keren een rommeltje van. List en bedrog zijn aan de orde van de dag. Maar ook al maken mensen rare bochten, de Here bereikt zijn doel![1]

Genesis 28 behoedt ons ervoor om de hemel te vergeten. Wij leven in een hemels krachtenveld. Er is druk verkeer tussen de hemel en de aarde.
Professor dr. P.H.R. van Houwelingen, hoogleraar Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit Kampen, zei daarover eens: “Engelen zijn ‘liturgische geesten die thuis zijn in de hemelse viering’, maar ze zijn ook ‘professionele diakenen’ die zich laten uitzenden onder de mensen. We spreken over Gods wereldbestuur, zonder te beseffen dat God hemelse dienaren ter beschikking heeft om Zijn wil uit te voeren.
Al het engelenverkeer loopt via de Mensenzoon. Vanaf de zogeheten ‘jakobsladder’ geeft God aan dat Hij Zelf het contact van de aarde met de hemel en omgekeerd in goede banen leidt. Christus is de hemelpoort, de unieke toegang tot de Vader, de ware jakobsladder”.
Wij mogen er gerust van uit gaan dat de engelen het ook in onze tijd druk hebben![2]

Dat ziet er heel mooi uit.
Maar de vraag komt op of God op Zijn tijd wellicht een welwillende assistent van bedriegers is.
Het antwoord daarop is ronduit: nee, beslist niet. Wij hebben hier te maken met het welbehagen van God. Met Zijn raadsplan. Met Zijn grootse reddingsplan. Er is niemand op aarde die zo’n magnifieke strategie kan bedenken. Alleen God kan dergelijke intenties waar maken. Hij maakt ze waar in het werk van Zijn Zoon Jezus Christus. Leest u maar mee in Romeinen 5: “Want toen wij nog krachteloos waren, is Christus op de bestemde tijd voor goddelozen gestorven”. En in Romeinen 9: “Want Hij zegt tegen Mozes: Ik zal Mij ontfermen over wie Ik Mij ontferm en zal barmhartig zijn voor wie Ik barmhartig ben”.
Gods beleid heeft schitterende effecten![3]

Jakob heeft in Bethel een mooie Godservaring gehad.
En wij?
Wij mogen de drie-enige God ook in ons leven ervaren. In de Nederlandse Geloofsbelijdenis zeggen we over de Drie-eenheid: “Wij weten dit alles zowel uit het getuigenis van de Heilige Schrift als uit de werkingen van deze Personen, voornamelijk uit die welke wij in onszelf ervaren”.
Wij zeggen het de Dordtse Leerregels na: “Wanneer Gods kinderen nu de uitverkiezing ervaren en er zeker van zijn, ontlenen zij daaraan dagelijks meer reden om zich voor God te verootmoedigen, de diepte van zijn barmhartigheid te aanbidden, zichzelf te reinigen en Hem, die hen eerst zozeer heeft liefgehad, van hun kant vurig lief te hebben”
Hoe werkt dat alles precies?
Wedergeboorte, de vernieuwing, nieuwe schepping, opwekking uit de dood en levendmaking – dat zijn allemaal zaken waarvan kerkmensen in dit leven nooit volledig zullen kunnen begrijpen hoe die zich in ons leven ontwikkelen. Die geleerden uit Dordt leerden ons: “Intussen vinden zij rust in de wetenschap en ervaring, dat zij door deze genade van God van harte geloven en hun Verlosser liefhebben”.
Geloven in God? Dat geeft rust in ons bestaan![4]

We leven in een tijd van crisis. Gaat u maar na: oorlog in ons werelddeel, wij hebben te maken met de grootste vogelgriepuitbraak in Europa die we ooit gehad hebben, de inflatie in Nederland is de hoogste sinds veertig jaar, en dan is er nog de klimaatcrisis. Het wordt, zeggen de mensen, tijd voor een goed stuk crisismanagement. En inderdaad – her en der moeten forse beleidsveranderingen plaatsvinden.  
Maar er is een andere kwestie die zeker ook aan de orde dient te komen. Kunnen wij het Jakob nazeggen: “De Heere is werkelijk op deze plaats, en ik heb het niet geweten”? Door alles heen geloofde Jakob het Woord dat God sprak. In Hebreeën 11 wordt van Jakob getuigd: “Door het geloof heeft Izak zijn zonen Jakob en Ezau gezegend, met betrekking tot toekomstige dingen. Door het geloof heeft Jakob bij zijn sterven ieder van de zonen van Jozef gezegend en hij boog zich in aanbidding neer, terwijl hij leunde op het uiteinde van zijn staf”.
Laten wij maar om Gods zegen bidden.
En laten wij Hem maar op Zijn Woord geloven![5]

Noten:
[1] In deze alinea citeer ik Genesis 28:12-15.
[2] In deze alinea gebruik ik: “Engelen verbinden aarde en hemel”. In: Reformatorisch Dagblad, vrijdag 26 februari 2021, p. 9.
[3] In deze alinea citeer ik Romeinen 5:6 en Romeinen 9:15. Ik maak ook gebruik van mijn artikel ‘Gods keuze heeft grote gevolgen’, hier gepubliceerd op vrijdag 25 augustus 2017; te vinden op https://bderoos.wordpress.com/2017/08/25/ .
[4] In deze alinea citeer ik woorden uit artikel 9 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis en woorden uit de Dordtse Leerregels: hoofdstuk I, artikel 13 en hoofdstuk III/IV, artikel 13.
[5] In deze alinea citeer ik Genesis 28:16 en Hebreeën 11:20,21.

22 april 2022

Goed kneedbaar deeg

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , , ,

“Verwijder dan het oude zuurdeeg, opdat u een nieuw deeg zult zijn. U bent immers ongezuurd, want ook ons Paaslam is voor ons geslacht: Christus. Laten wij dus feestvieren, niet met oud zuurdeeg, ook niet met zuurdeeg van slechtheid en boosaardigheid, maar met ongezuurde broden van oprechtheid en waarheid”.
Dat schrijft de apostel Paulus aan de christenen in Corinthe. Dat doet hij in 1 Corinthiërs 5.
Wij moeten een nieuw deeg zijn. Het is bekend: deeg houdt van warmte. De vraag is dus: voelen we in de kerk de warmte van het Evangelie?[1]

‘Verwijder het oude zuurdeeg’, schrijft Paulus. Dat betekent in ieder geval dat wij geen slaven van de dood meer zijn. Nee, wij zijn kinderen van God voor het leven. Om met Romeinen 6 te spreken: “Dit weten wij toch, dat onze oude mens met Hem gekruisigd is, opdat het lichaam van de zonde tenietgedaan zou worden en wij niet meer als slaaf de zonde zouden dienen. Want wie gestorven is, is rechtens vrij van de zonde. Als wij nu met Christus gestorven zijn, geloven wij dat wij ook met Hem zullen leven”[2].
 
Dat zou je niet zeggen als je naar mensen kijkt.
De NOS meldde op zondag 17 april, Eerste Paasdag: “Bij confrontaties tussen Palestijnen en de Israëlische oproerpolitie op de Tempelberg in Jeruzalem zijn zeker zeventien Palestijnse gewonden gevallen, meldt hulporganisatie de Rode Halve Maan. Negen Palestijnen zijn opgepakt. De Israëlische politie betrad het terrein van de al-Aqsamoskee in Oost-Jeruzalem om de weg vrij te maken voor joodse bezoekers. Volgens de politie hadden Palestijnen stenen klaargelegd en barrières opgeworpen in afwachting van een confrontatie”.
Geloof levert maar al te vaak conflicten op. En agressie.  
Als wij dat constateren, ligt er meteen een vraag voor ons op tafel: laten wij ons confronteren met de levende Christus, die vrede maakt met Hem? Oftewel: geloven wij in de grote gevolgen van Christus’ eenmalige offer voor ons persoonlijke leven?[3]

Over die grote gevolgen schrijft Paulus in Romeinen 6.
Leest u maar mee: “Wij zijn dan met Hem begraven door de doop in de dood, opdat evenals Christus uit de doden is opgewekt tot de heerlijkheid van de Vader, zo ook wij in een nieuw leven zouden wandelen”.
Wij worden zogezegd als nieuw!
Wandelen in een nieuw leven – dat klinkt in onze tijd enigszins irreëel. Een argeloze lezer van dit artikel vraagt wellicht: ‘Leeft de schrijver van die weblog onder een steen?’. Immers, op deze aarde is weinig als nieuw. De aarde is, menen velen, onderhevig aan ernstige slijtage. Ergens op het internet staat zelfs geschreven: “Een enorme blender met de aarde erin, en de stekker in het stopcontact. Eén druk op de knop en het is afgelopen met de mensheid. Dit schetst de situatie een beetje, waarin de aarde zich op dit moment bevindt. De mensheid leeft niet duurzaam en we lijken regelrecht op het einde van de aarde en onszelf af te stevenen. We gooien de aarde weg! Het is echter nog niet te laat, door nu te veranderen kunnen we dit proces nog omkeren en de stekker van de blender uit het stopcontact trekken!”[4].

Het bovenstaande ziet er buitengewoon dramatisch uit. Edoch, het is beslist niet waar.
In Genesis 9 belooft de Here namelijk: “Mijn boog heb Ik in de wolken gegeven; die zal dienen als teken van het verbond tussen Mij en de aarde”. En: “Als deze boog in de wolken is, zal Ik hem zien, en denken aan het eeuwig verbond tussen God en alle levende wezens van alle vlees dat op de aarde is”.
Niettemin is het wel realiteit dat iedereen en alles door de zonde is aangetast. En ja, onze lichamen raken versleten naarmate wij ouder worden.
En toch is het nieuwe leven er al. Wij zijn immers met Hem begraven door de doop in de dood?
Dat moeten we blijven geloven![5]

Inmiddels is de doop in beeld gekomen.
Van gedoopte mensen mag verwacht worden dat zij in een nieuw leven zullen wandelen. Daar bidden wij trouwens ook om na een doopsbediening: “Laat dit kind door de doop in Christus’ dood begraven worden en ook met Hem opstaan in een nieuw leven. Geef dat het iedere dag zijn kruis bij het volgen van Christus blijmoedig zal dragen, door Hem aan te hangen met waar geloof, vaste hoop en vurige liefde. Laat het zo dit leven, dat toch niet anders is dan een voortdurend sterven, door uw beloften getroost verlaten”[6].

Laten wij elkaar, nu het over de doop gaat, wijzen op Mattheüs 28. In het begin van dat hoofdstuk lezen wij het Paasevangelie. U weet wel: “Maar de engel antwoordde en zei tegen de vrouwen: U hoeft niet bevreesd te zijn, want ik weet dat u Jezus zoekt, Die gekruisigd was. Hij is hier niet, want Hij is opgewekt, zoals Hij gezegd heeft. Kom, zie de plaats waar de Heere gelegen heeft. En ga haastig heen en zeg tegen Zijn discipelen dat Hij opgewekt is uit de doden; en zie, Hij gaat u voor naar Galilea; daar zult u Hem zien. Zie, ik heb het u gezegd”.
Jezus Christus is opgewekt. Zijn opstanding maakt de weg vrij voor veel meer opstandingen. Heel veel mensen mogen Hem volgen. Uiteindelijk krijgen al die door Hem uitgekozen mensen toegang tot de hemel. Dat Evangelie moet door de wereld gaan.
Welnu, daarom geeft Jezus aan het einde van datzelfde Mattheüs 28 ook het doopbevel: “Ga dan heen, onderwijs al de volken, hen dopend in de Naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest, hun lerend alles wat Ik u geboden heb, in acht te nemen”.
De kerk heeft een Woord voor de wereld – jazeker.
En die kerk bezit ook een kostbare belofte. Die staat in het laatste vers van Mattheüs 28: “En zie, Ik ben met u al de dagen, tot de voleinding van de wereld. Amen”. Met andere woorden: door de wereld gaat een Woord, en Hij is er altijd bij. Voor eeuwig![7]

Het aardse leven van Gods kinderen is, als het goed is, een nieuw leven.
Laten wij in die wetenschap tenslotte nog even met een schuin oog naar 1 Corinthiërs 5 kijken.
Daar staat het: wij behoren een nieuw deeg te zijn.
Wij mogen het wel zó zeggen: de God van hemel en aarde kneedt ons. Hij maakt van ons ongezuurde broden van oprechtheid en waarheid. Laten wij vooral zorgen dat wij goed kneedbaar blijven!

Noten:
[1] In deze alinea citeer ik 1 Corinthiërs 5:7 en 8.
[2] Romeinen 6:6,7 en 8.
[3] In deze alinea citeer ik van https://nos.nl/artikel/2425499-zeker-zeventien-gewonden-bij-confrontatie-palestijnen-en-politie-op-tempelberg ; geraadpleegd op zondag 17 april 2022.
[4] In deze alinea citeer ik Romeinen 6:4. Verder citeer ik van https://mens-en-samenleving.infonu.nl/filosofie/36195-vernietigen-we-onze-aarde.html ; geraadpleegd op zondag 17 april 2022.
[5] In deze alinea citeer ik Genesis 9:13 en Genesis 9:16.
[6] In deze alinea citeer ik uit het Gereformeerde formulier voor de bediening van de heilige doop aan de kinderen van de gelovigen. – Gereformeerd Kerkboek. Het citaat komt van p. 516.
[7] In deze alinea citeer ik Mattheüs 28:5,6,7,19 en 20.

Volgende pagina »

Blog op WordPress.com.