gereformeerd leven in nederland

27 april 2022

Waarom zijn wij ziek?

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , ,

Zondag 24 april – de NOS meldt: “De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat er zeker één kind is overleden aan acute hepatitis. Die leveraandoening duikt op steeds meer plekken op in Europa. De WHO weet nog niet waar deze vorm van jeugdhepatitis door wordt veroorzaakt.
In Nederland zijn vier patiëntjes geregistreerd met de ziekte, drie van hen moesten als gevolg van de ziekte een levertransplantatie ondergaan in Groningen. Bij de WHO zijn er nu 169 gevallen bekend in twaalf landen, veruit de meeste daarvan (114) waren in het Verenigd Koninkrijk.
De leveraandoening werd vastgesteld bij kinderen van een maand tot 16 jaar oud. Zeventien van de patiënten moesten een levertransplantatie ondergaan”.
Dat zijn verontrustende berichten[1][2].

Wie dit tot zich door laat dringen moet meteen ook bedenken dat zulke dingen niet bij toeval gebeuren. Ze komen uit Gods vaderhand. Hij neemt de beslissingen betreffende al onze levens. Denkt u daarbij maar aan Spreuken 16:
“Het lot wordt in de schoot geworpen,
maar elke beslissing daardoor komt van de Heere”.
Het is wel bekend dat het werpen van het lot eertijds een bekende gewoonte was. Het lot werd, zo lijkt het, in de plooien van de jas – zeg maar: de schoot – verstopt. Zo kon men dan de objectiviteit waarborgen. Voor westerlingen van 2022 is dat een merkwaardig middel om God te raadplegen. Hoe dat zij, door alle eeuwen heen geldt: de enige die alles weet is de Here. Wij moeten ontzag hebben voor de hemelse Bestuurder. Hij is de zorgzame Koning van de kosmos. Zelfs musjes worden bij God niet vergeten. Denkt u, als het hier om gaat, maar aan Lucas 12: “Worden niet vijf musjes voor twee penninkjes verkocht? En niet een van die is bij God vergeten”[3].

In januari 2013 schreef de Gereformeerd-vrijgemaakte predikant H.J. Boiten in het blad Nader Bekeken: “De geschiedenis van de theologie toont een langdurige worsteling rond de vraag omtrent de goedheid van God in relatie met de aanwezigheid van het kwaad in de wereld. (…) Met Marcion uit de oude kerk kom je uit bij een strikt dualisme, een tweegodendom, een wrede scheppergod en de liefdevolle Vader van Christus. Bij de reformator Calvijn komt alle kwaad niet van het noodlot, maar van God, met als gevolg dat er dan eigenlijk geen echt kwaad meer is. Bij de hedendaagse theoloog Van de Beek zit de dualiteit in God zelf, die nu anders kiest”.
Over het lijden is door de eeuwen heen dus al veel nagedacht.
Nee, God is niet de auteur van kwaad en zonde.
Het is ook niet zo dat God Zijn kinderen stevig knuffelt als Hij hen lijden toedeelt.
Hij heeft met dat lijden wel een bedoeling.
Nee, een volstrekt afdoende en alles overkoepelend antwoord is op deze aarde niet te geven. Maar één ding is wel zeker: zieke mensen zijn een levende demonstratie van dat statement dat we in de kerk regelmatig horen: wij moeten van genade leven.
Dat mogen en moeten zieke mensen laten zien.
Dat mogen hun ouders, en alle andere mensen in hun omgeving, uitspreken!
Medici, paramedici, verpleegkundigen en alle andere helpers en mantelzorgers mogen het weten: wij mogen iets van Gods genade laten zien[4].

Wat kunnen redenen zijn dat de Here Zijn kinderen laat lijden? Wij zetten er zes op een rij.

1. Bescheidenheid en overgave
De Here leert mensen om bescheiden te zijn, en zich helemaal aan God over te geven
Denkt u maar aan Deuteronomium 8. Citaat: “Ook moet u heel de weg in gedachten houden waarop de Heere, uw God, u deze veertig jaar in de woestijn geleid heeft, opdat Hij u zou verootmoedigen, en u op de proef zou stellen om te weten wat er in uw hart was, of u Zijn geboden in acht zou nemen of niet. Hij verootmoedigde u, Hij liet u hongerlijden en Hij liet u het manna eten, dat u niet kende en ook uw vaderen niet gekend hadden, om u te laten weten dat de mens niet alleen van brood leeft, maar dat de mens leeft van alles wat uit de mond van de Heere komt”.
Laten wij elkaar ook wijzen op Psalm 30:
“Ík zei wel in mijn zorgeloze rust:
Ik zal voor eeuwig niet wankelen.
– Want, Heere, door Uw goedgunstigheid
had U mijn berg vast doen staan.
– Maar toen U Uw aangezicht verborg,
werd ik door schrik overmand”[5][6].

2. Confrontatie met zonden
Wij gaan naar Exodus 4. Daar straft de Here Mozes omdat hij zijn zoon nog niet heeft besneden. Wij kunnen lezen: “En het gebeurde onderweg, in de herberg, dat de HEERE hem tegenkwam en hem wilde doden”. En naar 1 Corinthiërs 11: “Want wie op onwaardige wijze eet en drinkt, die eet en drinkt zichzelf een oordeel, omdat hij het lichaam van de Heere niet onderscheidt. Daarom zijn er onder u veel zwakken en zieken, en velen zijn ontslapen”[7].

3. Beproeving, test
Beproeving leert ons volharden, zo wordt ons in Jacobus 1 duidelijk gemaakt: “Acht het enkel vreugde, mijn broeders, wanneer u in allerlei verzoekingen terechtkomt, want u weet dat de beproeving van uw geloof volharding teweegbrengt”.
Via beproevingen laten we aan de Here zien dat ons geloof echt is. Is ons geloof werkelijk tot Gods lof? Zie 1 Petrus 1: “Daarin verheugt u zich, ook al wordt u nu voor een korte tijd – als het nodig is – bedroefd door allerlei verzoekingen, opdat de beproeving van uw geloof – die van groter waarde is dan die van goud, dat vergaat en door het vuur beproefd wordt – mag blijken te zijn tot lof en eer en heerlijkheid, bij de openbaring van Jezus Christus”[8].

4. Eer brengen aan de Here
Laten wij elkaar attenderen op Johannes 9, waar Jezus over de blindgeborene zegt: “Hij heeft niet gezondigd en zijn ouders ook niet, maar dit is gebeurd, opdat de werken van God in hem geopenbaard zouden worden”. En ook op Efeziërs 1. Wij moeten goed weten “wat de allesovertreffende grootheid van Zijn kracht is aan ons die geloven, overeenkomstig de werking van de sterkte van Zijn macht”[9].

5. De voortgang van de Evangelieverkondiging
Denkt u hierbij maar aan Philippenzen 1, waar Paulus het doel van alle moeilijkheden die hij ondervond zó omschrijft: “En ik wil dat u weet, broeders, dat wat er met mij is gebeurd, veeleer tot bevordering van het Evangelie heeft gediend”[10].

6. Anderen troosten
Laten we elkaar, nu het hierom gaat, tenslotte wijzen op 2 Corinthiërs 1: “Geprezen zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus, de Vader van de barmhartigheden en de God van alle vertroosting, Die ons troost in al onze verdrukking, zodat wij hen kunnen troosten die in allerlei verdrukking zijn, met de vertroosting waarmee wij zelf door God getroost worden”[11].

Ziekte, en zeker plotselinge ziekte waarvan de oorzaak heel onduidelijk is, zorgt vaak voor verdriet. Voor teleurstellingen. En misschien ook voor chaos in ons hoofd.
Laten wij dan samen vasthouden:
* de Here is genadig
* de Here is de God van alle vertroosting!

Noten:
[1] Dit artikel is een vervolg op ‘Bij de ootmoedigen is wijsheid’. Dat artikel verscheen hier op dinsdag 26 april 2022. Te vinden op https://bderoos.wordpress.com/2022/04/26/ .
[2] Het citaat komt van https://nos.nl/artikel/2426299-who-kind-overleden-door-acute-hepatitis ; geraadpleegd op maandag 25 april 2022.
[3] In deze alinea gebruik ik Heidelbergse Catechismus – Zondag 10, antwoord 28. Verder citeer ik Spreuken 16:33 en Lucas 12:6.
[4] Het citaat in deze alinea komt uit: Harm Boiten, “Waar komt het kwaad vandaan?”. In: Nader Bekeken, jg. 20 nr 1 (januari 2013), p. 23-26.
[5] In deze en volgende alinea’s maak ik gebruik van mijn artikel “De zin van het lijden”, hier gepubliceerd op vrijdag 20 september 2013. Te vinden op https://bderoos.wordpress.com/2013/09/20/ .
[6] In deze alinea citeer ik Deuteronomium 8:2,3 en Psalm 30:7,8.
[7] In deze alinea citeer ik Exodus 4:24 en 1 Corinthiërs 11:29,30.
[8] In deze alinea citeer ik Jakobus 1:2,3 en 1 Petrus 1:6,7.
[9] In deze alinea citeer ik Johannes 9:3 en Efeziërs 1:19.
[10] In deze alinea citeer ik Philippenzen 1:12.
[11] In deze alinea citeer ik 2 Corinthiërs 1:3,4.

26 april 2022

Bij de ootmoedigen is wijsheid

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , ,

Het COVID 19-virus was, zeker in den beginne, een ziektekiem die veel geheimen in zich droeg. Waar kwam het vandaan? Waarom werd en wordt de ene mens er ten dode toe ziek van, en is de ander slechts een beetje verkouden? Langzaam wordt meer duidelijk, maar volkomen helder is het zeker niet.

Inmiddels heeft zich een nieuwe ziekte aangediend, die mysterieus wordt genoemd.
Op woensdag 20 april meldt het Nederlands Dagblad: “Gezondheidsinstanties, waaronder de WHO, slaan alarm om een geheimzinnige, ernstige aandoening bij jonge kinderen: leverontsteking met een nog onbekende oorzaak. Ook in Nederland is de ziekte inmiddels vastgesteld, al is niet duidelijk bij hoeveel patiëntjes. De hepatitis – dokterswoord voor leverontsteking – uit zich door geelzucht: gele verkleuring van het oogwit en de huid. Ook buikpijn en braken komen geregeld voor. De ziekte wordt tot dusver alleen gezien bij kinderen onder de zestien jaar. De meeste patiëntjes zijn veel jonger: tussen de twee en de vijf jaar oud. Een ‘klein aantal’ van hen moest volgens de Europese gezondheidskoepel ECDC zelfs een levertransplantatie ondergaan. Wereldwijd zijn sinds begin dit jaar rond de honderd gevallen van de aandoening bij jonge kinderen vastgesteld. Omdat de oorzaak een mysterie is, stelt de WHO diepgaand onderzoek in naar de zaak. In Nederland heeft het RIVM huisartsen opgeroepen extra te letten op verdachte symptomen. Vast staat dat de aandoening niets te maken heeft met coronavaccins: van de 74 zieke kinderen in het Verenigd Koninkrijk is er niet een ingeënt. Wel testen opvallend veel kinderen positief voor adenovirussen, een categorie virussen die normaal gesproken slechts verkoudheid veroorzaakt. Hepatitis is in zeldzame gevallen een bijwerking van een adenovirus-infectie”[1].

Nu het om deze dingen gaat, is het goed eerst onze aandacht te vestigen op een woord uit Exodus 23. Namelijk dit: “U moet de Heere, uw God, dienen. Dan zal Hij uw brood en uw water zegenen. Ik zal ziekte uit uw midden doen wijken”.
Het gevaar dreigt dat wij deze tekst los gaan maken van overige Schriftgegevens. Als gelovige mensen dat gaan doen lopen ze volledig vast. Immers, worden gelovigen nimmer ziek? De praktijk is anders!
Ons uitgangspunt is: God heeft alle macht in de hemel en op de aarde. Het is Zijn bedoeling om ons geloofsvertrouwen te stimuleren. Lijden en ziektes brengen ons naar doel en zin van ons bestaan: het eren van onze God. Soms geeft de Here genezingen om Zijn naam te verheerlijken. Maar heel vaak blijft genezing uit. Wij leven nu namelijk nog in een gebroken wereld.
Uit 1 Corinthiërs 15 wordt duidelijk waar het wachten op is: “Want Hij moet Koning zijn, totdat Hij alle vijanden onder Zijn voeten heeft gelegd. De laatste vijand die tenietgedaan wordt, is de dood”. Openbaring 20 leert ons begrijpen waar het op uitloopt: “En ik zag de doden, klein en groot, voor God staan. En de boeken werden geopend en nog een ander boek werd geopend, namelijk het boek des levens. En de doden werden geoordeeld overeenkomstig wat in de boeken geschreven stond, overeenkomstig hun werken. En de zee gaf de doden die in haar waren. Ook de dood en het rijk van de dood gaven de doden die in hen waren, en zij werden geoordeeld, ieder overeenkomstig zijn werken. En de dood en het rijk van de dood werden in de poel van vuur geworpen. Dit is de tweede dood. En als iemand niet bleek ingeschreven te zijn in het boek des levens, werd hij in de poel van vuur geworpen”
Dus: de Israëlieten uit het Oude Testament en de kerkmensen van 2022 worden er in getraind over de eigen omstandigheden heen te kijken en de grote lijn te zien van de uitvoering van Gods plan![2]

Terug nu naar die onbekende ziektes.
Daar zijn er veel van.
Een internetpagina over dat thema leert ons onder meer: “Er zijn veel zeldzame ziekten, er zijn er momenteel zo’n 7000 bekend. Het duurt vaak jaren voordat een diagnose wordt gesteld. Dit komt onder meer doordat een ‘beeld’ -de combinatie van de klachten- niet wordt herkend door de zorgverlener. Het gaat immers om een zeldzame aandoening”.
En:
“Er bestaan nog veel ziekten die nog niet zijn beschreven. Er worden ook steeds nieuwe genetische afwijkingen ontdekt. Soms weet men niet eens of een afwijking op een gen wel leidt tot problemen”.
Verder:
“Er is veel gemeenschappelijke problematiek. Veel kinderen hebben problemen die op elkaar lijken, zoals ontwikkelingsachterstand, voedingsproblemen en epilepsie. Dit maakt het nog moeilijker om de puzzel op te lossen”[3].

In de medische wereld is veel mogelijk. Maar er is ook veel onbekend. Onderzoek is nodig. Hoe gaan rechtgeaarde christenen daarmee om? En vooral: waar begint dat? Psalm 27 leert ons de grondhouding aan:
“Eén ding heb ik van de Heere verlangd,
dát zal ik zoeken:
dat ik wonen mag in het huis van de Heere,
al de dagen van mijn leven,
om de lieflijkheid van de Heere te aanschouwen
en te onderzoeken in Zijn tempel”.
Paulus schrijft in 2 Corinthiërs 13: “Onderzoek uzelf of u in het geloof bent, beproef uzelf. Of weet u niet van uzelf dat Jezus Christus in u is? Of het moet zijn dat u op enigerlei wijze verwerpelijk bent”.
Dat moet de kern van ons leven zijn. Echt onderzoek begint bij onderzoek van het Woord[4].

Wie veel weet, ontdekt ook dat hij heel veel dingen nog niet weet en kent. In dergelijke situaties is Spreuken 11 van toepassing:
“Komt overmoed, dan komt ook schande,
maar bij de ootmoedigen is wijsheid”.
En ook Micha 6: “Hij heeft u, mens, bekendgemaakt wat goed is. En wat vraagt de Heere van u anders dan recht te doen, goedertierenheid lief te hebben en ootmoedig te wandelen met uw God”[5].

Is de hedendaagse wetenschap waardeloos? Welnee. Zeker niet. Integendeel. Onderzoek is nuttig, en er worden mooie resultaten bereikt.
Maar de Schriftuurlijke feiten die Paulus in Romeinen 1 op een rij zet liegen er niet om: “Want zij hebben, hoewel zij God kennen, Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar zij zijn verdwaasd in hun overwegingen en hun onverstandig hart is verduisterd. Terwijl zij zich uitgaven voor wijzen, zijn zij dwaas geworden (…) Zij hebben de waarheid van God vervangen door de leugen, en het schepsel vereerd en gediend boven de Schepper, Die te prijzen is tot in eeuwigheid. Amen”[6].
Wetenschap die haar start- en eindpunt heeft in het Woord van God behoedt de onderzoekers voor overmatige prestatiedrang!

Intussen grijnst het recente nieuws ons toe.
Er duikt bij kinderen mysterieuze hepatitis op, zo wordt gemeld. Er is dus werk aan de winkel voor mensen die in de onderzoekswereld zitten.
Laten wij allen maar tot God bidden: ‘houdt ons in Uw hand, daar zijn wij veilig’.
En laten wij het dringende advies dat de apostel Paulus in 1 Thessalonicenzen 5 geeft maar nooit vergeten: “Bid zonder ophouden. Dank God in alles. Want dit is de wil van God in Christus Jezus voor u. Blus de Geest niet uit. Veracht de profetieën niet. Beproef alle dingen, behoud het goede. Onthoud u van elke vorm van kwaad”[7].

Noten:
[1] Het citaat komt uit: “Mysterieuze hepatitis duikt op bij kinderen”. In: Nederlands Dagblad, woensdag 20 april 2022, p. 4.
[2] In deze alinea citeer ik achtereenvolgens Exodus 23:25, 1 Corinthiërs 15:25,26 en Openbaring 20:12-15. Ook gebruik ik de onlineversie van de Studiebijbel. Met name noot 53 bij het commentaar op Exodus 15:26.
[3] Geciteerd van https://ziekteonbekend.nl/diagnose-zoektocht/ ; geraadpleegd op woensdag 20 april 2022.
[4] In deze alinea citeer ik achtereenvolgens Psalm 27:4 en 2 Corinthiërs 13:5.
[5] In deze alinea citeer ik achtereenvolgens Spreuken 11:2 en Micha 6:8.
[6] In deze alinea citeer ik Romeinen 1:21,22,25.
[7] 1 Thessalonicenzen 5:17-22.

25 januari 2022

De zondeschuld is betaald

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , , ,

Wat doen mensen elkaar toch een hoop leed aan!
Wij weten daar allemaal wel van.
Een tweetal voorbeelden uit een recente krant:
1.
“De populaire talentenshow The Voice of Holland wordt voorlopig niet op tv uitgezonden na beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik tegen meerdere personen rond het programma. Dat liet televisiezender RTL zaterdag weten”.
2.
Voormalig minister Koolmees wordt “een beetje sip over de politieke cultuur, het gebrek aan nuance, de compromisloosheid, de beperkte vrijheid om openlijk te kunnen delibereren zonder dat je kop er meteen wordt afgehakt. Ik voel niet meer de energie om dit nog een keer vier jaar te doen. (…) Ik heb debatten gehad waarvan ik dacht: dit gaat hard op hard, op de persoon, niet gericht op samenwerking of oplossingen, maar op de leukste quote voor sociale media en het stukje in de krant. Ik wil juist wel samenwerking. Het afbrokkelen van de constructieve krachten binnen de politiek is eerlijk gezegd mijn grootste zorg”.
Wat een ergernis!
Wat een leed!
Wat een pijn!
Maar vooral: wat een zonden tegen Gods geboden! Het ganse leven zit er mee vol. En we weten het allemaal wel: ook ons eigen leven is met zonde en lijden bevuild.
En in de kerk weten we nog meer: Jezus Christus heeft voor al onze zonden betaald.
En laten we wel wezen: die geloofswetenschap zouden we aan zoveel méér mensen gunnen![1].

In Zondag 15 van de Heidelbergse Catechismus staat het vermeld: “Christus heeft heel de tijd van zijn leven op aarde, maar vooral aan het einde daarvan, de toorn van God tegen de zonde van het hele menselijke geslacht aan lichaam en ziel gedragen”.
Een Gereformeerde dominee gebruikte eens in een preek over Zondag 15 drie keer het woord ‘onvoorstelbaar’. En op de keper beschouwd is dat het natuurlijk ook. Daar kunnen wij ons inderdaad geen voorstelling van maken[2].

De apostel Paulus schrijft in zijn eerste brief aan Timotheüs: “Hij heeft Zich gegeven als een losprijs voor allen”. Er is, om zo te zeggen, genoeg genade voor alle wereldburgers!
Maar daarmee is beslist niet alles gezegd.
De Heiland heeft Zijn leven gegeven “opdat wij, voor de zonden dood, voor de gerechtigheid zouden leven. Door Zijn striemen bent u genezen. Want u was als dwalende schapen; maar u bent nu bekeerd tot de Herder en Opziener van uw zielen”. Dat schrijft de apostel Petrus in zijn eerste algemene brief.
Paulus zit in zijn brief aan de christenen in Rome op dezelfde lijn. Zijn instructie is duidelijk: “En stel uw leden niet ter beschikking aan de zonde als wapens van ongerechtigheid, maar stel uzelf ter beschikking aan God, als mensen die uit de doden levend geworden zijn. En laat uw leden wapens van gerechtigheid zijn voor God”. Kort samengevat: nu moet u leven voor de Here![3]

Petrus schrijft ook: Christus “heeft eenmaal voor de zonden geleden, Hij, Die rechtvaardig was, voor onrechtvaardigen, opdat Hij ons tot God zou brengen”.
Wij moeten dus naar God toe worden gebracht. Dat is het werk van Jezus Christus.
Als wij onze eigen gang mogen gaan blijven wij levenslang op zoek naar onze bestemming. Wij zoeken naar het doel van ons leven. Wij gaan ons afvragen waartoe wij op aarde zijn.
Welnu, de God van hemel en aarde kiest mensen uit om Zijn kinderen te zijn. Niet maar een paar. Nee, Hij kiest massa’s mensen uit. In de Dordtse Leerregels staat het zo: “Deze uitverkiezing is een onveranderlijk voornemen van God, waardoor Hij voor de grondlegging van de wereld uit het hele menselijke geslacht – dat door eigen schuld de oorspronkelijke gerechtigheid verloren en zich in zonde en ondergang gestort heeft – een vast en groot aantal mensen in Christus tot het heil heeft uitgekozen. Deze uitverkorenen zijn niet beter dan anderen en zij hebben evenmin enig recht op Gods liefde, omdat zij met alle mensen aan de ellende prijsgegeven zijn. Alleen uit genade zijn zij in Christus uitverkoren overeenkomstig het vrije welbehagen van Gods wil”[4].

Door God uitgekozen mensen mogen blij zijn met die uitverkiezing. In de kerk komen we veel van die uitgekozen mensen tegen. Daarom hangt daar een sfeer die in ieder geval feestelijk is. De atmosfeer is er ook eerbiedig – jazeker. Maar in de kerk weten we: er is troost.
Natuurlijk – dat seksuele gedoe achter de schermen bij RTL is daarmee niet uit de wereld.
Natuurlijk – dat kinderachtige en soms agressieve gedebatteer in het parlement is niet gestopt.
En inderdaad – wij zijn wel klaar met coronavirussen, maar die coronavirussen zijn nog lang niet klaar met ons. En ja, het is knap vervelend als wij in quarantaine moeten omdat wijzelf of onze kinderen besmet zijn met een variant van het coronavirus: zie de kinderen maar eens een dag of tien binnen te houden! Daar wordt een mens in de regel prikkelbaar van, en narrig.
Wellicht maken dergelijke omstandigheden ons zelfs wel een beetje verdrietig. En misschien is het lezen van de dagelijkse krant, of het bijhouden van het nieuws op internet wel een ronduit deprimerende bezigheid.
Laten wij in zulke situaties maar bedenken dat de status van door God uitgekozen mensen niet hopeloos is. Om het met Efeziërs 1 te zeggen: “Gezegend zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus, Die ons gezegend heeft met alle geestelijke zegen in de hemelse gewesten in Christus, omdat Hij ons vóór de grondlegging van de wereld in Hem uitverkoren heeft, opdat wij heilig en smetteloos voor Hem zouden zijn in de liefde”[5].

De wereld is vol leed.
De wereld is vol rampen.
De wereld is vol ziekten en handicaps.
Al die dingen zijn door de zonde in de wereld gekomen.
En ja, onze zondeschuld wordt nog iedere dag groter.
Maar onze Heiland volbracht Zijn borgtochtelijk lijden. De schuld is betaald!

Noten:
[1] In deze alinea citeer ik uit: “Beschuldiging misbruik rond tv-programma The Voice” en: “SGP’er ziek van corona, D66’er van Den Haag”. In: Reformatorisch Dagblad, maandag 17 januari 2022. Beide berichten staan op p. 10.
[2] In deze alinea citeer ik woorden uit antwoord 37 van de Heidelbergse Catechismus. De preek waarop in deze alinea wordt gedoeld is van dominee C. Koster, predikant van De Gereformeerde Kerk Lansingerland. De betreffende preek werd op zondag 16 januari 2022 gelezen in de middagdienst van De Gereformeerde Kerk Groningen. Dit artikel is het resultaat van een verdere doordenking van die preek.
[3] In deze alinea citeer ik achtereenvolgens 1 Timotheüs 2:6, 1 Petrus 2:24,25 en Romeinen 6:13.
[4] In deze alinea citeer ik uit Gods Woord 1 Petrus 3:18 a. En uit de Dordtse Leerregels: hoofdstuk I, artikel 7.
[5] In deze alinea citeer ik Efeziërs 1:3 en 4.

19 juli 2021

God is almachtig, ook vandaag

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , , , , ,

Een belangrijke vraag die in Job 37 door Jobs vriend Elihu wordt gesteld kunnen wij wel beantwoorden.
De vraag die aan Job, en ook aan alle Bijbellezers van nu gesteld wordt luidt:
“Heb je samen met Hem de hemel uitgespannen,
die vast is als een gegoten spiegel?”1.
Het antwoord op die vraag is kort en krachtig: nee. Het fundament voor dat drieletterige antwoord vinden wij voorin de Bijbel, namelijk in Genesis 1: “En God zei: Laat er een gewelf zijn in het midden van het water, en laat dat scheiding maken tussen water en water! En God maakte dat gewelf en maakte scheiding tussen het water dat onder het gewelf is, en het water dat boven het gewelf is. En het was zo. En God noemde het gewelf hemel. Toen was het avond geweest en het was morgen geweest: de tweede dag”2.
Het gewelf zal er in Genesis 1 inderdaad wel uitgezien hebben als een gegoten spiegel.
Maar dat scheppingswerk heeft God geheel alleen gedaan. Daar is niemand anders bij betrokken geweest.

In Job 37 worden wij aldus geconfronteerd met de almacht van onze God. En ook in onze tijd is er nog altijd is er dat blauw-grijze gewelf boven ons. Soms lieflijk lichtblauw. Bij mooi weer is het soms bijna een spiegel. Op andere momenten is de lucht dreigend donkergrijs. Bij extreem weer zijn er ook heel andere kleuren zichtbaar.
Zolang de wereld bestaat is er dat blauwe gewelf. De woorden van Psalm 89 zijn waar:
“Mijn mond verkondigt, HEER, aan komende geslachten
hoe Gij uw trouw betoont aan hen die U verwachten.
Uw goedertierenheid rijst op en gaat zich welven,
een altijd veilig huis, vast als de hemel zelve”3.

De gang van de wereldgeschiedenis roept niettemin voortdurend vragen op.
Waarom is er zoveel lijden? Waarom is er zoveel onrecht in de wereld?
De befaamde misdaadverslaggever Peter R. de Vries werd op dinsdag 6 juli neergeschoten. Op donderdag 15 juli 2021 overleed deze strijder voor rechtvaardigheid. Waarom moest dat nu zo? Waarom grijpt de Koning van de kosmos niet wat harder in?
Laten wij intussen nimmer zeggen dat onze God geen aandacht heeft voor het lijden waarmee wereldburgers te maken hebben. Er is nota bene een heel Bijbelboek aan gewijd!
De geschiedenis van Job bepaalt ons er eens te meer bij dat het onze Here nimmer uit de hand loopt. Hij is immers de Schepper van hemel en aarde, en van alles wat erop en erin is?
Over het Bijbelboek Job werd in een christelijke internetencyclopedie geschreven: “Wij weten niet wat er in de onzienlijke wereld besproken, toegestaan en verboden wordt. In elk geval moeten wij onheil uit Gods hand aanvaarden”. Wij weten niet precies hoeveel macht de duivel krijgt, en hoe de strijd tussen God en satan verloopt. Maar wij weten wel dat de Heiland voor Zijn rechtvaardig volk uiteindelijk alles recht zal trekken4!

Laten wij ons niet vergissen: Gods stem davert nu al over de wereld. Dat is ook de inzet van Job 37:
“Luister aandachtig naar het daveren van Zijn stem,
en naar het geluid dat uit Zijn mond komt!”.
In deze periode van de wereldgeschiedenis spreken we vaak over klimaatverandering. En ja, het is goed dat klimatologische wijzigingen bestudeerd worden. Maar daarbij mogen Gereformeerden nimmer vergeten dat klimaatverandering eerst en vooral een zaak van de Here is. Hij stuurt de sneeuw en het ijs. Hij regelt de regen. Hij is Koning over het dierenrijk. Hij werkt met de wind. Het aardoppervlak is Zijn land. De hemel is, om zo te zeggen, de klimaatkamer van de wereld5!

In Canada en het noordwesten van de Verenigde Staten is het de laatste weken extreem warm geweest.
Een weerman van de NOS zegt naar aanleiding daarvan: “Dat het zo noordelijk zo warm is, wordt mede veroorzaakt door de straalstroom. Die grens tussen warme lucht uit het zuiden en koele lucht uit noorden kronkelt als het ware over het noordelijk halfrond. Soms ligt de meest noordelijke kronkel boven Europa, zoals ten tijde van de hitterecords in Nederland twee jaar geleden, en soms boven Canada, zoals nu. Het is niet een kwestie óf we vaker hitte gaan krijgen, maar wáár precies.
Deze hitte gaan we vaker zien, als gevolg van de opwarming van de aarde. Zeldzame hitte-extremen worden minder zeldzaam. Dat gaat heel hard: het aantal extreem warme dagen neemt sneller toe dan de stijging van de gemiddelde temperatuur. Het gaat zelfs nog sneller dan wetenschappers hadden verwacht. Dat komt mogelijk door de uitdroging van de bodem en de vegetatie: als het ergens warm is, drogen de bossen en de bodem uit en die warmen vervolgens extra op”.
Meteorologen doen hun uiterste best om de weerkundige verrassingen te doorgronden. Tot nog toe blijkt echter dat heel veel onduidelijk blijft. In deze omstandigheden is Job 37 hoogst actueel. De almachtige God moet erkend worden als de Schepper van hemel en aarde. Hij is, op de keper beschouwd, de Enige die de aarde redden kan6!

Die actualiteit blijkt ook als wij nog een ogenblik kijken naar de functie van Elihu in het Bijbelboek Job. Daarover staat in een Studiebijbel onder meer geschreven: “Vergeleken met de vrienden, die luid wenen om Job en eerst een week bij hem op de grond zitten en zwijgen, lijkt de houding van Elihu erg vijandig. Hij wil het goede voor Job en hoopt dat hij Job in zijn recht kan verklaren. Maar eerst moet hij hem zaken bijbrengen die zijn vrienden hem niet konden laten inzien, hem schuldbesef bijbrengen en zijn claim van totale onschuld laten rechtzetten en zijn aanklacht tegen God laten intrekken. Elihu is oprecht bekommerd en wil dat Job zichzelf ziet als een man in levensgevaar die slechts door de voorspraak van een engel kan worden gered. In vergelijking met Jobs vrienden legt Elihu een heel andere theologie neer. Zijn vrienden gaan meer uit van de vergeldingswet: Job zondigt en daarom straft God. Voor Elihu is Jobs lijden veeleer communicatie van God dan straf. Job moet zijn aandacht veeleer op God vestigen dan op zijn lijden. Daarom alleen al is Elihu’s komst een voorbereiding op de komst van God”7.

Job 37 leert ons hoe almachtig onze God is. Hijzelf houdt altijd en overal de regie. Hij is de Regisseur – met een hoofdletter R –, ook als Jezus Christus voor al onze zonden betalen gaat.
In Lucas 9 zegt de Heiland daar Zelf over: “De Zoon des mensen moet veel lijden en verworpen worden door de oudsten, overpriesters en schriftgeleerden, en Hij moet gedood en op de derde dag opgewekt worden”8. Die woorden zeggen ons onder meer dat de almachtige Heiland de dood overwint. Hij maakt Hoogstpersoonlijk een einde aan alle aardse lijden. Hij brengt ons in het rustige klimaat van Zijn koninkrijk. En Hij garandeert ons: het hemels klimaat van vrede en veiligheid zal nimmer meer veranderen.
Het is de Schepper Zelf die de hemel heeft uitgespannen.
Hij houdt heel de wereld in Zijn hand. Dwars door lijden heen. Dwars door het lijden van Job heen. Dwars door het lijden heen van vele, vele mensen die in latere tijden leefden.
God houdt de wereld in stand door Zijn eeuwige raad en voorzienigheid. Ook vandaag9.
Laten wij daarom maar met de dichter van Psalm 38 zingen:
“Wil mij, HERE, niet begeven,
red mijn leven,
blijf toch niet van verre staan.
Haast U, kom mij uit mijn lijden
snel bevrijden,
Heer, mijn heil, ik roep U aan”10.

Noten:
1 Job 37:18.
2 Genesis 1:6, 7 en 8.
3 Dit zijn woorden uit Psalm 89:1 – berijmd; Gereformeerd Kerkboek-1986.
4 In deze alinea gebruik ik onder meer https://nos.nl/collectie/13868-de-aanslag-op-peter-r-de-vries ; geraadpleegd op donderdag 15 juli 2021 en https://www.christipedia.nl/wiki/Job_(boek) ; geraadpleegd op vrijdag 9 juli 2021.
5 In deze alinea gebruikte ik Job 37, vers 2 en de verzen 5-13.
6 De weerman die in deze alinea spreekt is Peter Kuipers Munneke. Zie https://nos.nl/artikel/2387165-extreme-hitte-in-canada-en-noordwesten-vs-houdt-aan-47-9-graden-gemeten ; geraadpleegd op vrijdag 9 juli 2021.
7 Geciteerd uit: artikel ‘Opbouw Job’, paragraaf 7; in de onlineversie van de Studiebijbel.
8 Lucas 9:22.
9 Zie hierover onder meer: Heidelbergse Catechismus – Zondag 9, antwoord 26.
10 Psalm 38:11 – berijmd; Gereformeerd Kerkboek-1986.

1 april 2021

Kwetsbaren krijgen kracht

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , , , ,

In deze tijd gedenken wij het lijden, sterven en de opstanding van de Heiland, onze Here Jezus Christus.
Voor de kerk zijn dat hoogtijdagen.
Kerkmensen weten het: het verlossingswerk van Jezus Christus geeft stabiliteit aan het leven.

Hoe belangrijk dat is blijkt eens te meer uit uitlatingen van Gabriëlle Hoppenbrouwers in het Nederlands Dagblad. Zij is officier van justitie. Zeg maar: degene die namens Nederland mensen vervolgt die strafbare feiten hebben gepleegd. Onlangs verscheen haar boek ‘Familiezaken’[1].
Gabriëlle zegt: “Door het schrijven van het boek en het overlijden van mijn broer – met wie ik een speciale band had – keek ik nog eens kritisch naar mijn leven. Het deed me beseffen hoe vergankelijk veel dingen zijn. En dat je dus tijdig keuzes moet maken als je een andere kant op wilt. Dat leidde ertoe dat ik niet langer samen ben met de man die ik in het boek nog mijn lief noem. We hadden een relatie met hoge toppen en diepe dalen. Ik had behoefte aan meer stabiliteit. Voor de details die te privé zijn, heb ik dagboeken liggen. Maar ik geloof ook in de kracht van het tonen van je kwetsbaarheid”[2].
Daar staat het: Gabriëlle heeft behoefte aan stabiliteit. Aan rust en evenwicht dus.

Die rust, dat evenwicht wordt gegeven in het geestelijke Kanaän.
Geestelijk Kanaän – die term kennen we uit de Nederlandse Geloofsbelijdenis: “Wij worden evenwel niet door het water als zodanig van onze zonden gereinigd, maar door de besprenkeling met het kostbaar bloed van de Zoon van God. Hij is onze Rode Zee, waar wij doorheen moeten gaan om te ontkomen aan de tirannie van Farao — dat is de duivel — en binnen te gaan in het geestelijke Kanaän”[3]. Daarover werd op deze plaats al eens geschreven: “vergeet nooit dat u in het geestelijke Kanaän woont. U hebt een vaste verblijfplaats in Verbondsland!”. En: “In de Nieuwtestamentische setting mogen we zeggen: wie de God van het verbond wil ontmoeten, behoort naar de kerk te blijven gaan. Daar komt de Here bij Zijn volk. Daar spreekt de Here tot Zijn volk. Wekelijks proclameert Hij daar Zijn macht. Laat u niet afleiden door de humbug van de wereld, roept Hij daar. In het geestelijke Kanaän is het leven veel beter!”[4].

Gabriëlle gelooft, zo zegt zij hierboven, ook in de kracht van het tonen van haar kwetsbaarheid. En ja, het kan soms heel goed zijn om broosheid en gevoeligheid te laten zien.
Maar Gereformeerde mensen weten dat het met hun kwetsbaarheid niet ophoudt. Het verhaal is nog veel langer. Meer precies: de geschiedenis van het heil is langer.
Want onze Heiland heeft, genadig als Hij is, Zichzelf ten bate van ons kwetsbaar gemaakt. Jezus Christus heeft voor ons geleden. Dat deed Hij gedurende heel Zijn leven op aarde, maar in het bijzonder aan het kruis.

Laten we elkaar in dezen wijzen op Lucas 23: “Toen zij op de plaats kwamen die Schedel genoemd werd, kruisigden ze Hem daar, met de misdadigers, de één aan de rechter- en de ander aan de linkerzijde. En Jezus zei: Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen. En ze verdeelden Zijn kleren en wierpen het lot. En het volk stond toe te kijken. En met hen beschimpten ook hun leiders Hem. Zij zeiden: Anderen heeft Hij verlost, laat Hij nu Zichzelf verlossen als Hij de Christus is, de Uitverkorene van God”[5].
Jezus is gekruisigd.
Zijn kleren zijn netjes verdeeld.
En de leiders van het volk? Die zijn uit hun ivoren toren gekomen om van dit schouwspel getuige te zijn. En zij spotten: ‘Van Zijn grootspraak is maar weinig meer over, dat kunnen we allemaal zien…’.
Intussen doet de almachtige Koning de grootste betaling die er ooit gedaan is, en zal worden gedaan. De Machthebber van de wereld laat zich machteloos maken om het leven van zeer vele wereldburgers te redden. De Koning van de kosmos maakt zich uiterst kwetsbaar om Zijn volk voor eeuwig kracht te geven.

Maar aan dat kruis blijkt dat Jezus kwetsbaar en krachtig is. Hij bidt: “Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen”. Hij brengt de door Hem in Mattheüs 5 gegeven proclamatie in praktijk: “Heb uw vijanden lief; zegen hen die u vervloeken; doe goed aan hen die u haten; en bid voor hen die u beledigen en u vervolgen; zodat u kinderen zult zijn van uw Vader, Die in de hemelen is, want Hij laat Zijn zon opgaan over slechte en goede mensen, en laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen”[6].
Jezus Christus verlost kwetsbare mensen van hun zonden.
Jezus Christus betaalt de schuld voor alle zondaren. Zondag 29 van de Heidelbergse Catechismus vat het zo samen: het is zo “dat heel zijn lijden en gehoorzaamheid zo zeker ons deel zijn, alsof wij in eigen persoon voor onze zonden alles geleden en onze schuld aan God voldaan hadden”[7].

Het leven is vol hoge toppen en diepe dalen. Gabriëlle Hoppenbrouwers weet ervan. En ach – weten wij niet allemaal dat het leven niet altijd evenwichtig is? Mensen zijn bij tijd en wijle hulpbehoevend, krachteloos en kwetsbaar. En daarnevens machteloos, mat en slap. Maar ook dan mogen we het weten: Jezus Christus heeft voor ons geleden; Hij geeft kwetsbare mensen kracht. Altijd. Ons hele leven lang!
Laten wij daarom maar blijmoedig instemmen met de woorden van Psalm 22:
“Gij hebt, o HERE, door uw grote macht
mij uit de moederschoot eens voortgebracht.
Door U ontving ik liefdevol en zacht
rust bij mijn moeder.
Ik was bij U, mijn God en mijn behoeder,
van jongsaf aan reeds veilig en geborgen.
Gij hebt mij met uw vaderlijke zorgen
steeds bijgestaan”[8].

Noten:
[1] De gegevens van dit boek zijn: Gabriëlle Hoppenbrouwers, “Familiezaken – Uit het leven van een officier van justitie”. – Amsterdam: Uitgeverij Thomas Rap, 2021. – 224 p.
[2] Geciteerd uit: “Heftigst zijn verkeers- en zedenzaken”. In: Nederlands Dagblad, donderdag 25 maart 2021, p. 4 en 5.
[3] Nederlandse Geloofsbelijdenis, artikel 34.
[4] Geciteerd uit mijn artikel “Verbondsland”; hier gepubliceerd op donderdag 12 maart 2020. Te vinden op https://bderoos.wordpress.com/2020/03/12/ .
[5] Lucas 23:33, 34 en 35.
[6] Mattheüs 5:44 en 45.
[7] Heidelbergse Catechismus – Zondag 29, antwoord 79.
[8] Psalm 22:4 – berijmd; Gereformeerd Kerkboek-1986.

11 december 2020

Bekend met ziekte

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: , , ,

Het is omtrent half december van het jaar 2020, een jaar van onze Here. In de huizen, en heel vaak ook daarbuiten, gaan extra lichtjes aan. Er worden kerstbomen aangerukt. ‘We beginnen dit jaar maar vroeg. Want we zijn toe aan een nieuw jaar en een nieuw begin’. Iemand schrijft: “Misschien heb ik niet zozeer zin in kerst, maar zin in een nieuw jaar. Op naar 2021. Op naar een nieuw begin, met hoop op een vaccinatie, op weer samen in een restaurant zitten, naar het theater te kunnen, geliefden te knuffelen. Op naar een jaar zonder begrafenissen die je noodgedwongen via een livestream moet volgen. Hou vol, lieve mensen. We zijn er bijna”[1].
De boodschap is duidelijk. We moeten de ellende maar een beetje vergeten. We moeten niet voortdurend denken aan de drukte in de ziekenhuizen, vanwege het COVID 19-virus. Dat is trouwens ook beter voor ons mentale welzijn, zegt men.

Ondertussen doet Gods Woord geen enkele moeite om de ziekte te vergeten. Nee, er wordt niets weggepraat.
Leest u maar mee in Jesaja 53: “Hij was veracht, de onwaardigste onder de mensen, Hij was veracht, de onwaardigste onder de mensen, een Man van smarten, bekend met ziekte”[2].
Een ieder weet: deze profetie gaat over het lijden en sterven van Jezus Christus, onze Heiland.

Die term ‘de onwaardigste onder de mensen’ kan men ook vertalen met: verworpen door de mensen. Dat woord ‘verworpen’ komt ons bekend voor. We komen het regelmatig tegen in de Evangeliën. Denkt u maar aan Lucas 9, waar Jezus zegt: “De Zoon des mensen moet veel lijden en verworpen worden door de oudsten, overpriesters en schriftgeleerden, en Hij moet gedood en op de derde dag opgewekt worden”[3]. En aan Lucas 17. Jezus zegt daar over Zichzelf: “Eerst moet Hij echter veel lijden en verworpen worden door dit mensengeslacht”[4]. En dan is er nog die spannende situatie van Lucas 20: “Maar Hij keek hen aan en zei: Wat betekent dan dit wat geschreven staat: De steen die de bouwers verworpen hebben, is tot een hoeksteen geworden? Ieder die op die steen valt, zal verpletterd worden en op wie hij valt, die zal hij vermorzelen. En de overpriesters en schriftgeleerden probeerden op datzelfde moment de hand aan Hem te slaan”[5].
Laat dus niemand denken dat er in Jesaja 53 sprake is van een zielig tafereel: een Leider uit de hemel komt naar de aarde en wordt daar onmiddellijk door velen afgeschreven. Er is meer aan de hand. Veel meer. De wereld wordt in twee kampen gescheiden: voor of tegen Christus. Om het eens met een oude term te zeggen: Jezus Christus, de Heiland, brengt de wereld in de crisis.

De Man van smarten was, zo profeteert Jesaja, bekend met ziekte. Dat zijn wij in 2020 allen. De hele wereld weet ervan. Virologen, regeerders, managers en nog heel veel anderen breken zich het hoofd over de bestrijding van het COVID 19-virus. Ziekenhuisdirecteuren vragen zich af of hun intensive care-afdelingen het nog aan kunnen. En zo niet, wat is er dan te doen?
Dat virus heeft grote gevolgen in de wereld. Wereldwijd raakt de economie in een diepe dip. Regeringsleiders breken zich het hoofd over manieren om de klappen op te vangen.
De mentale gezondheid van veel mensen gaat achteruit. Het leven wordt in vele opzichten beperkt. Dat is moeilijk. Echter – het lijkt geenszins op de typeringen van Jesaja 53.
Want daar is de situatie heel anders. In dat Schriftgedeelte wordt de Heiland getekend in Zijn plaatsvervangend lijden. Anders gezegd: wij zien Hem daar in Zijn borgtochtelijk lijden.

Jesaja is overigens niet de enige die daarover spreekt. David dicht er in Psalm 22 al over:
“Maar ik ben een worm en geen man,
een smaad van mensen en veracht door het volk.
Allen die mij zien, bespotten mij;
zij trekken de lippen op, zij schudden het hoofd en zeggen:
Hij heeft zijn zaak op de HEERE gewenteld – laat Die hem bevrijden!
Laat Die hem redden, als Hij hem genegen is”[6].
David is daar voluit profetisch bezig. Want hij beschrijft de situatie van Mattheüs 27: “En evenzo spotten ook de overpriesters, samen met de schriftgeleerden en de oudsten en de Farizeeën, en zij zeiden: Anderen heeft Hij verlost, Zichzelf kan Hij niet verlossen. Als Hij de Koning van Israël is, laat Hij nu van het kruis afkomen en wij zullen Hem geloven”[7].
Op die ontluisterende manier wordt de Heiland de Redder van de wereld. Het woord ‘Heiland’ zegt het al: heil voor allen die in Jezus Christus geloven!

Jezus betaalt voor de zonden. De satan kan Hem niet aanpakken. De Redder van de wereld maakt Zijn werk af. In Johannes 16 zegt Hij dan ook: “Heb goede moed: Ik heb de wereld overwonnen”[8].
Jesaja heeft er, in opdracht van Zijn Werkgever, in hoofdstuk 49 al over gesproken: “Zo zegt de Heere, de Verlosser van Israël, zijn Heilige, tegen de verachte Ziel, tegen Hem van Wie het volk een afschuw heeft, tegen de Knecht van heersers: Koningen zullen het zien en opstaan, vorsten – zij zullen zich voor U neerbuigen, omwille van de HEERE, Die getrouw is, de Heilige van Israël, Die U verkozen heeft”[9].

De machthebbers en de influencers op deze aarde kunnen daar uiteindelijk niet meer neerbuigend over doen. Integendeel. Zij buigen zich voor de Heer van hemel en aarde neer.
Om met Paulus in 1 Corinthiërs 15 te spreken: “Want Hij moet Koning zijn, totdat Hij alle vijanden onder Zijn voeten heeft gelegd. De laatste vijand die tenietgedaan wordt, is de dood. Immers, alle dingen heeft Hij aan Zijn voeten onderworpen. Wanneer Hij echter zegt dat aan Hem alle dingen onderworpen zijn, is het duidelijk dat Hij Die Zelf alles aan Hem onderworpen heeft, hiervan is uitgezonderd. En wanneer alle dingen aan Hem onderworpen zijn, dan zal ook de Zoon Zelf Zich onderwerpen aan Hem Die alle dingen aan Hem onderworpen heeft, opdat God alles in allen zal zijn”[10].

Wat kunnen wij nog doen?
Een bekend gezang zingt het ons voor:
“Gij, Heiland, kocht ons met uw bloed.
Dies brengen wij U dank en ere
en werpen in aanbidding, Here,
al onze kronen aan uw voet.
Ja, amen, ja,
halleluja”[11].

Noten:
[1] Geciteerd van https://www.ad.nl/binnenland/de-kerstvoorpret-begon-vroeg-dit-jaar-we-zijn-toe-aan-een-nieuw-jaar-en-een-nieuw-begin~a3c97d9b6/ – column van Nynke de Jong. Geraadpleegd op dinsdag 8 december 2020.
[2] Jesaja 53:3 a.
[3] Lucas 9:22.
[4] Lucas 17:25.
[5] Lucas 20:17, 18 en 19.
[6] Psalm 22:7, 8 en 9.
[7] Mattheüs 27:41 en 42.
[8] Johannes 16:33.
[9] Jesaja 49:7.
[10] 1 Corinthiërs 15:25-28.
[11] Dit zijn de laatste regels van Gezang 18 – Gereformeerd Kerkboek-1986.

Volgende pagina »

Blog op WordPress.com.