gereformeerd leven in nederland

28 maart 2019

Uit de bocht

Filed under: Uncategorized — B. de Roos @ 07:00
Tags: ,

Reinier Sonneveld schreef een spraakmakend boek. ‘Het vergeten Evangelie’ heet het. Dat boek, dat in september 2018 verscheen, is zonder twijfel heel meeslepend geschreven[1][2].

Wat is de kern van dat boek?
Dick Schinkelshoek schreef in het Nederlands Dagblad nuchter: “Het enige dat hier gebeurt, is dat een absoluut gestelde kijk op de verzoening (namelijk dat Jezus de goddelijke straf droeg) voor een ándere absoluut gestelde visie op verzoening (dat Jezus overwinnaar is) wordt ingeruild”[3].

Christus Victor – Christus is Overwinnaar. Dat is het Evangelie, zegt Sonneveld.

De publicatie werd door velen heel positief gerecenseerd. Iemand schreef bijvoorbeeld: “Reinier Sonneveld laat op een heel verfrissende manier zien hoe Jezus volgens de evangeliën de mensheid redt. Wat theologen vaak voorstellen als een ingewikkeld probleem, ontrafelt hij op toegankelijke en overtuigende manier… Prijzenswaardig is ook Sonnevelds stijl: hij schrijft creatief, met een overdaad aan vaak goed gevonden metaforen”[4].

Dat klinkt allemaal prachtig.
De wereld ziet er, in eerste instantie althans, reuze zonnig uit.
Maar als we wat beter kijken schuiven er toch wat wolken voor de zon.

Laten we eerst even kijken naar de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Ik citeer: “De godheid hield niet op in Hem te zijn, evenals zij in Hem was toen Hij een klein kind was, hoewel zij zich voor korte tijd niet openbaarde. Daarom belijden wij dat Hij echt God en echt mens is: echt God om door zijn kracht de dood te overwinnen, echt mens om voor ons te kunnen sterven vanwege de zwakheid van zijn vlees”[5].
En:
“Wij geloven dat Jezus Christus een eeuwig Hogepriester is naar de orde van Melchisedek, wat God met een eed heeft bevestigd. Hij heeft Zichzelf in onze plaats voor zijn Vader gesteld, om door volkomen voldoening diens toorn te stillen. Daartoe heeft Hij Zichzelf aan het kruis geofferd en zijn kostbaar bloed vergoten, om ons te reinigen van onze zonden, zoals de profeten hadden voorzegd[6].

In die citaten hierboven zijn enkele woorden cursief weergegeven.
In de Nederlandse Geloofsbelijdenis komen twee zaken terug:
* Jezus heeft de Goddelijke straf gedragen.
* Christus is Overwinnaar.
De Nederlandse Geloofsbelijdenis zet die zaken onder elkaar. Er wordt helemaal niets ingeruild. De straf staat niet los van de overwinning.

Sonneveld is wel eens vaker wat onzorgvuldig.
Doctor G.A. van den Brink – predikant in de Hersteld Hervormde Kerk Rotterdam-Kralingse Veer – schrijft in een recensie: “Op grond van Irenaeus’ begrip ”recapitulatio” stelt Sonneveld dat in Jezus alle mensen begrepen zijn: „Hij leefde een leven dat volkomen verbonden was met God en op de een of andere manier is dat nu voor alle andere mensen beschikbaar. (…) Jezus is een pars pro toto, een deel dat staat voor het geheel. (…) Jezus is de ‘nieuwe Adam’, die zoals de eerste Adam de hele mensheid in een val meesleurde, nu de hele mensheid omhoog meesleept” (…).
Laat duidelijk zijn dat de boodschap dat Jezus Overwinnaar is over de kwade machten terecht en belangrijk is. Maar het beroep op Irenaeus is misleidend. Ik kan zo zes verschilpunten noemen. Irenaeus legde alle nadruk op de godheid van Christus: het is Gód die in Hem werkzaam is en de strijd wint. Sonneveld daarentegen ziet Jezus slechts als de ideale mens die de strijd voert. Irenaeus beleed dat God mens is geworden, maar Sonneveld stelt slechts dat God zich verbond met die ene mens (…). Irenaeus hield Christus’ dood en opstanding dicht bijeen (geen overwinning zonder opstanding) maar Sonneveld zwijgt over de betekenis van Jezus’ herrijzenis. Voor Irenaeus was de duivel een reële werkelijkheid; voor Sonneveld slechts een metafoor (…). Irenaeus bedoelde met de zogeheten ‘recapitulatio’ dat Christus het ordenende en verklarende principe van de gehele wereldgeschiedenis is. Sonneveld vat het echter op als vertegenwoordiging: Jezus vertegenwoordigt alle mensen. Irenaeus geloofde dat alleen diegenen die geloven en zich bekeren in Christus’ redding begrepen zijn en dat daarom de meeste mensen verloren gaan. Maar Sonneveld flirt met de alverzoening (…).
Elke student die op het tentamen de opvatting van Irenaeus weergeeft zoals Sonneveld doet, zou subiet zakken. Wie eerst Irenaeus leest en daarna Sonneveld, komt in een compleet andere wereld. Het evangelie dat Sonneveld presenteert, is niet vergeten geraakt, maar heeft vroeger nooit bestaan – zeker niet bij Irenaeus”[7].

Het staat buiten kijf: Reinier Sonneveld kan boeiend schrijven.
Het is al jaren geleden dat een bundel door hem geschreven meditaties verscheen; ‘Jutten’ heet die publicatie[8].
In De Waarheidsvriend schreef iemand indertijd: “Hij vergelijkt bijbelgedeelten en -teksten met wat hij aantreft in moderne literatuur. Hij speelt in op de film, de boodschappen van de media en het amusement. Hij kan gewichtige zaken goed relativeren. Daardoor heeft hij een heel nuchtere kijk op bijbelwoorden. Even zijn ze ontdaan van een voorspelbare uitleg. De Schrift spreekt heel helder en heeft een eigentijds geluid, zo blijkt. Het taalgebruik is afgestemd op mensen van deze tijd”[9].

Gelet op het bovenstaande kunnen we er, anno 2019, echter niet omheen: Reinier Sonneveld is een theoloog die, om het maar zachtzinnig te zeggen, behoedzaam tegemoet moet worden getreden.
Het Evangelie wordt niet vergeten. Maar Reinier Sonneveld vliegt, met de Bijbel onder zijn arm, ook wel eens uit de bocht. Daar loop je op z’n minst schaafwonden van op. En voordat je ’t weet wordt er ook iets van de Bijbel afgeschaafd.

Noten:
[1] De gegevens van dit boek zijn: Reinier Sonneveld, “Het vergeten Evangelie; het geheim van Jezus verandert alles” . – Drukkerij en Uitgeversmaatschappij Buijten & Schipperheijn, 2018. – 288 p.
[2] Meer informatie over de persoon van Reinier Sonneveld is onder meer te vinden op https://reiniersonneveld.nl/bio/ en op https://nl.wikipedia.org/wiki/Reinier_Sonneveld ; geraadpleegd op dinsdag 26 maart 2019.
[3] Dick Schinkelshoek, “Wil je aandacht? Schrijf over de verzoening”. In: Gulliver, bijlage bij het Nederlands Dagblad, vrijdag 15 maart 2019, p. 11 (rubriek: Geloof in de wereld).
[4] Geciteerd van https://reiniersonneveld.nl/2018/twee-recensies-over-het-vergeten-evangelie/ ; geraadpleegd op dinsdag 26 maart 2019.
[5] Nederlandse Geloofsbelijdenis, artikel 19.
[6] Nederlandse Geloofsbelijdenis, artikel 21.
[7] G.A. van den Brink, “Flirten met de alverzoening”. In: Kruispunt, bijlage bij het Reformatorisch Dagblad, donderdag 28 februari 2019, p. 14.
[8] De gegevens van dat boek zijn: Reinier Sonneveld, “Jutten; over de verrassingen van God” . – Drukkerij en Uitgeversmaatschappij Buijten & Schipperheijn, 2005. – 206 p.
[9] F. van Roest, “Boekbespreking”. In: De Waarheidsvriend – officieel orgaan van de Gereformeerde Bond – , 24 november 2005, p. 704.

Blog op WordPress.com.